Een strand van papier

 Heel dikwijls zijn dichters nog het meest verwonderd over het dichten zelf. Dan hebben gedichten het maken van gedichten tot thema. Er gebeurt iets met en in de dichter die hijzelf/zijzelf niet kan bevatten. Je zou hele bloemlezingen kunnen samenstellen met gedichten die cirkelen rond het geheim van de poëzie. 

Zo ook is dit zomerse gedicht van Bert Voeten (1918-1992) een ode aan het schrijven.

DE ZON OP MIJN HAND

Schrijvend met de zon op mijn hand

ademend tussen blote woorden

op de strandwei van het papier

zie ik een kind door de regels lopen,

zorgeloos, met ogen die alles

drinken tot op de bodem. Alles.

Als ik het roep bij mijn eigen naam

blijft het even tussen twee zinnen

wachten, kijkt mij verwachtend aan,

ledigt mij en laat mij achter:

dorstend boven een zee van taal.

(uit : Het broeien van de zomer. Zomergedichten. Ingeleid door Menno Wigman. Amsterdam, uitg. 521, 2001, blz. 35)

Zo kan je ook dit schilderij van de Rotterdamse artiest Jan Schaeffer (1923-2018) lezen met kinderen die 'alles drinken tot op de bodem', omdat ze helemaal opgaan in hun spel met zand en water.

(Jan Schaeffer : Spelende kinderen op het strand - na 2000 - ©Kunstveiling.be)

Zomerse tijden

 Warme zomerse dagen zijn niet altijd zo welkom en vooral de hittegolfdagen vormen een uitdaging voor het menselijke lichaam én voor de samenleving. Niet zo verwonderlijk dat er sommige mensen het niet zo hebben gemunt op de zomer en zeker op de (ondertussen niet meer zo exclusief) zuiderse temperaturen. 

(©RodeKruis)

Daarin staan ze niet alleen, wat blijkt uit een vers van de Nederlandse dichter Remco Campert (1929-2022). Hij plaatst er de koude die bewaart tegen de warmte die verwoest. Vele mensen die van ver of nabij bosbranden hebben meegemaakt of nog meemaken zullen dit wellicht beamen.

TEGEN DE ZOMER

Niets is vernielender dan de warmte.

De kou houdt in stand is statisch

de warmte beweegt met de vernieling mee

en wekt een valse schijn

van zon gezondheid zinvolle zonde.

De warmte vleit paait belooft

maakt stofgoud van stof

liefde van begeerte

poëzie van leugens.

Ik hou niet van de warmte

broedplaats van muggen en maden

poel van limonade en andere slopende dranken.

Schenk me liever klare

kou en koffie.

Destructie bevroren duidelijk zichtbaar

en aanvaardbaar.

Wie in de kou zit schept geen illusies

maar schept sneeuw vrij ongenaakbaar

in de menselijke

soms bovenmenselijke winter.

(uit : Camper, Remco, Dichter, uitg. de bezige bij, Amsterdam, 2015, blz. 211)

10e biënnale van de schilderkunst - in Machelen -

 De derde locatie van de biënnale van de schilderkunst in de Leiestreek is het Raveelmuseum in Machelen, dat zopas is heropend na een aantal werken aan het gebouw en het herinrichten van de vaste collectie.

Ook hier wil ik enkele kunstenaars en kunstwerken even van naderbij bekijken en zien hoe deze 'schilderkunst' begrijpen.

Er zijn meerdere werken te zien van de in 2013 overleden Amerikaanse beeldhouwer en schilder Richard Artschwager, waaronder een zelfportret uit 2009 met in de titel tussen haakjes de verduidelijking (?) Ghost. Het werk is gemaakt met houtskool en acrylverf. 

(Richard Artschwager : Self Portrait (Ghost) 2009 - foto: Marc Deconinck)

De Italiaanse Mariella Simoni werkt op monumentale houten panelen die op de grond liggen. Ze brengt pigmenten aan die vermengd zijn met olie en harsen, waardoor het werk na het maakproces nog blijft 'leven' omdat deze materialen blijven veranderen. Zo is 'tijd' een factor die mee vorm geeft aan een werk.

(Mariella Simoni : Senza titolo - 1990-1992 - eigen foto)

In deze drie berichten over de biënnale zijn slechts enkele werken getoond, dus om deze beter te kunnen kaderen is een bezoek aan deze drievoudige tentoonstelling aan te raden, nog mogelijk tot en met 18 oktober.

10e biënnale van de schilderkunst - in Deurle -

In een vorig bericht maakte ik al melding van de tiende editie van de biënnale van de schilderkunst in de Leiestreek. Nu wil ik enkele werken en kunstenaars van nader bekijken in het Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle. 

Wat dicht blijft bij de klassieke opvatting over schilderkunst zijn de tentoongestelde werken van de Britse Lubaina Himid (1954), die deze zomer ook present is in de Biënnale van Venetië als vertegenwoordiger van Groot-Brittannië.

In Deurle zijn enkele werken op hout te zien. Enerzijds een reeks deuren met daarop Afrikaanse vrouwen die elk vanop haar eigen deur converseert met de andere vrouwen. Anderzijds is er een beperkte selectie van 4 uit een installatie uit 2023 met 64 dunne hoge plankjes die de titel 'Aunties' meekregen. Himid verwijst naar de individualiteit van elke mens, door elke plank anders te beschilderen. Ze wil met deze reeks de vele vrouwen eren die haar in minder of meerdere mate hebben beïnvloed als familielid, als toevallige gesprekspartner op de markt, als lerares of ... Deze niet-alledaagse dragers zorgen dat het begrip 'schilderkunst' opengebroken wordt.

(Lubaina Himid : uit de reeks Five Conversations 2019 - eigen foto)

(Lubaina Himid : uit de reeks Aunties 2023)

Een andere vrouw is de in Brazilië geboren Erika Verzutti (1971) die vooral actief is met sculptuur. Er zijn in Deurle zeven reliëfs te zien die werden gegoten in brons. Er werd telkens kleur in verwerkt zoals hieronder met haar werk 'Homopatia Mondrian'. De verf en de structuur van het reliëf verwijzen naar de werken van Piet Mondriaan.  Sculptuur die schilderkunstig wil zijn.

(Erika Verzutti : Homopatia Mondrian 2020 -eigen foto)

De Franse Carlotta Bailly-Borg (1984) gebruikt velerlei technieken in haar artistieke praktijk (tekenen, schilderen, keramiek, fresco...). Hier in Deurle is ze aanwezig met een reeks gezandstraalde glaspanelen met vloeibare lichamen erop. Dankzij het zonlicht worden de schaduwen die ze vormen nog een extra laag van het kunstwerk. Schilderen met glas en met licht...

(Carlotta Bailly-Borg : And hearts shut 2026- eigen foto)

 

(de schaduw van 'And hearts shut - Carlotta Bailly-Borg 2026 - eigen foto)

10e biënnale van de schilderkunst - in Deinze -

 Nog tot 18 oktober kan je in de Leiestreek de tiende editie ontdekken van de biënnale van de schilderkunst in drie musea. Nu gaan we in MUDEL (Museum van Deinze en de Leiestreek) van start voor onze ontdekkingstocht. 

Deze tiende versie wil uitdrukkelijk onderzoeken hoe het begrip schilderkunst kan uitgebreid worden, voorbij het bekende basisgegeven van 'schilderen op doek'. Er zijn nog vele 'klassieke' schilderwerken te zien op doek of op papier zoals Tinus Vermeersch of Enk De Kramer.

(Enk De Kramer : Untitled -werk op papier ca. 1990 - eigen foto)

(Tinus Vermeersch - op doek - eigen foto)

Maar andere artiesten blijven met doek en kleur werken, zoals Sebastian Kulbaka, maar het doek is met borduurwerk bewerkt en met was waarop hij dan tekent en schildert. Mooi is hoe het grote doek "The diver" rechtop staat en hoe je als toeschouwer heel dichtbij kunt kijken langs voor én langs achter het doek. Dan zie je beter hoe de artiest meerdere technieken door elkaar heen gebruikt. Is het een schilderij? Ja, in zekere zin. Is het een textielwerk? Ja, in zekere zin. 

(Sebastian Kulbaka Diver 2026 - eigen foto)

Tot slot in MUDEL wil ik nog één bekende artiest even erbij halen, ROA, die gekend is om zijn street-art met grote zwart-wit dieren. Hier heeft hij als blijvend merkteken ook een van de buitenmuren voorzien van zijn "Leie stilleven". Daarnaast zijn er in het museum enkele andere werken te zien, zoals je hieronder kan merken.

Zijn zijn werken schilderijen? Ja, maar ook tekeningen én de street-art werken door hun monumentaliteit worden het zelf ook in zekere zin 'monumenten'.

(tweemaal ROA - eigen foto)

 

Alle dagen feest in Sainte-Sévère

 In het zuiden van het departement Indre is er een dorpje dat bekend werd dank zij één film. Het dorp is Sainte-Sévère-sur-Indre en de film is Jour de fête van de Franse regisseur en acteur Jacques Tati (1907-1982).

(eigen foto)

Tijdens Wereldoorlog II heeft Tati een aantal maanden ondergedoken geleefd op een boerderij in de nabijheid van het dorpje Sainte-Sévère. Wanneer hij na de oorlog zijn eerste film draaide, dacht hij aan het landelijke dorp waar de tijd lijkt stil te staan. Of toch niet? Want tijdens het jaarlijkse dorpsfeest kunnen de inwoners voor het eerst kennismaken met onder meer een Amerikaanse film...

Dit dorp nu bezoeken is toch een soort trip 'back in time'. Het dorpsplein is behouden zoals het werd gefilmd door Tati in 1949.

(foto Marc Deconinck)

 Het oude gemeentehuis is nu ingericht als 'maison de jour de fête' rond de film. Maar toen ik er was, was deze tentoonstelling niet open. Je ziet hier dan ook slechts enkele algemene foto's. 

Een bezoekje vol nostalgie waarna je beter beseft hoe in zeventig jaar onze samenleving enorm is geëvolueerd.

(zicht op dorp Sainte-Sévèrine - foto Marc Deconinck)

En deze zomer, vanaf eind juli, wordt een Tati-retrospectief georganiseerd in een aantal Vlaamse Arthouse cinema's. Een mooie zomertip misschien?!

Zomerse zon

 In deze warme weken is lang liggen in de zon misschien niet de beste optie, maar genieten van het lange licht kunnen we allemaal wel. Over dit zomerse genieten een vers en een schilderij.

De Engelse schilder Henry Scott Tuke (1858-1929) is bekend als schilder van landschappen, al dan niet bevolkt met (voornamelijk) jonge mannen.

Hier uit 1921 zijn zonnebaders...

(H.S. Tuke : The Sunbathers 1921 - ©GalleryThane)

En daarbij als schilderij met woorden een vers van de Nederlandse dichter Hans Andreus (1926-1977) uit zijn eerste dichtbundel (1951) Muziek voor kijkdieren . Als je het gedicht luidop zegt zal je merken hoe de woorden als het ware pizzicato zingen, korte dansende ritmes die prikkelen, gedragen door het ritme van de i-klanken, afgewisseld met de lange aa-klank die languit ligt te liggen. 

LIGGEN IN DE ZON

Ik hoor het licht het zonlicht pizzicato

de warmte spreekt weer tegen mijn gezicht

ik lig weer dat gaat zo maar niet dat gaat zo

ik lig weer monomaan weer monodwaas van licht.

Ik lig languit lig in mijn huid te zingen

lig zacht te zingen antwoord op het licht

lig dwaas zo dwaas niet buiten mensen dingen

te zingen van het licht dat om en op mij ligt.

Ik lig hier duidelijk zeer zuidelijk lig zonder

te weten hoe of wat ik lig alleen maar stil

ik weet alleen het licht van wonder boven wonder

ik weet alleen maar alles wat ik weten wil.

(uit: Andreus, Hans, Verzamelde gedichten, uitg. Bert Bakker, Amsterdam, 1985, blz. 18)