Africa museum Tervuren - 2 -

 De tijdelijke tentoonstelling in het Africa museum van Tervuren analyseert het Congopanorama gemaakt voor de wereldexpositie van 1913 in Gent onder de titel : "Koloniale illusie doorprikt". 

Het panorama is in het museum te zien op kleinere schaal en wordt  deel voor deel nader geanalyseerd. Het panorama was bedoeld als propaganda waarin het primitieve Congo werd geplaatst tegenover het door de Belgen 'gemoderniseerde' Congo. 

Via foto's, documenten en videobeelden wordt de koloniale propaganda in het Congopanorama ontmaskerd. 

Wat wordt er NIET getoond is hierbij het uitgangspunt. Wat wordt verzwegen? Wat wordt geminimaliseerd? Wat wordt met eufemismen aangeduid? In het panorama wordt zedig voorbijgegaan aan de uitbuiting, onderdrukking en mishandeling van de plaatselijke bevolking en natuur. Al deze facetten worden stap voor stap belicht en uitvoerig gedocumenteerd. 

Een kunstwerk toont deze opzet heel treffend. Als je van de ene kant kijkt zie je een foto van een stukje brousse zoals afgebeeld op het Congopanorama.

(brousse volgens Congopanorama- eigen foto)

Als je langs de andere kant van dit werk gaat staan, zie je een deel van het evenaarswoud dat gekapt wordt en vernietigd, een foto van begin 20ste eeuw.

('bosontginning ' van brousse door kolonialen )

De analyse in de tentoonstelling is glashelder en keihard. België bracht zogezegd civilisatie, maar de manier waarop was alles behalve geciviliseerd.

Africa museum Tervuren - 1 -

 Enkele weken terug bezocht ik voor het eerst het vernieuwde Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, ooit gestart als koloniaal museum. Het nieuwe inkomgebouw met de ruimte voor tijdelijke exposities is strak en hedendaags en via een ondergrondse passage kom je dan in het oude gebouwencomplex waar een verdienstelijke poging is ondernomen om oud en nieuw samen te brengen.

(eigen foto's)

De opstelling van de permanente tentoonstelling kan je ook zien als een poging om oud en nieuw samen te brengen. In het voorgestelde parcours wordt altijd geprobeerd om het koloniale verhaal te plaatsen naast en/of tegenover het verhaal van de oorspronkelijke Afrikaanse bevolking. Ik vermoed dat voor de enen dit niet ver genoeg gaat en te 'braaf' blijft terwijl anderen het als al te belerend en overdreven zullen ervaren. Deze opstelling nu toont een soort van stand van zaken en de visies zullen evolueren waarbij in het museum ook de nieuwere inzichten en evoluties plaats zullen krijgen.

In volgende berichten zal ik enkele aspecten even van dichterbij bekijken.

(eigen foto)

Turnhoutse boodschappen

Bij een bezoek aan Turnhout in de maand juli laatst 

zag ik al wandelend in de stad 

onder anderen deze 'boodschappen', 

de ene wat prozaïscher dan de andere...

(eigen foto's - de lijn en
elk zintuig)

 

Brussel aan de Zenne

 De Zenne stroomt door Brussel van zuid naar noord, van Anderlecht naar Schaarbeek, maar veel is er niet te zien van deze rivier.

Vanaf het Noordstation noordwaarts kan je nu het traject van de Zenne ontdekken als smal stadspark dat zich tussen de drukbebouwde wijk slingert. Geen water te zien, maar wel een 'spoor' van water tussen de huizenblokken in.

(Zennepark met onderaan centraal Gaucheret ruimte
en Noordstation - ©publicspace.brussels)

Enkele weken geleden ontdekte ik dit per toeval, in het voorbijgaan.

Op een hete middag was het er rustig in de eerste dagen van augustus. Bomen zorgen voor verkoeling en bankjes bieden kans om te rusten en andere mensen te ontmoeten. Kinderspeelhoeken in een autovrije omgeving nodigen uit tot onbezorgd spelen. En her en der een muur die drager is van veelkleurige street-art. 

(Street art in het Zennepark Schaarbeek - eigen foto)

Nabij het Noordstation werd nog een verloederd stukje Gaucheretstraat vrijgemaakt voor een ruimte met ontmoetingscentrum, sportaccomodatie en felgele constructies die de grijsheid van de buurt openbreken. Verdienstelijke pogingen om een stad meer leefbaar te maken. En een verrassende ontdekking die hoop biedt.

(Gaucheretruimte - eigen foto)

Ver(s)beeld - Insingel ziet Modigliani

 

De bedachtzame dichter Mark Insingel (1935-2024) schreef met wit en daartussenin een aantal versregels, sober in woordgebruik, zoekend om de kracht en betekenis van elk woord naar boven te halen. Zelfs in een vers naar aanleiding van een schilderij van Amadeo Modigliani  (1884-1920) is zijn zoeken spaarzaam, stil en suggestief, hoeveel leven de woorden ook oproepen. 

De vrouwelijke naakten van Modigliani veroorzaakten in zijn tijd veel ophef omdat hij zonder schroom de schaamstreek toonde op zijn doeken.

(Modigliani : Liggend naakt 1916 - ©wikipedia)

'LIGGEND NAAKT'

MODIGLIANI

Het vuur dat in de

ogen is verkoold

houdt alle spieren van

het naakt in brand.

Het duin verschroeit

van mieren in de nacht.

De blinde zee woelt in

de doem der golven.

(uit : Insingel, Mark, Het doel is wit. Verzamelde gedichten., Gent, Uitg. Poëziecentrum, 2017, blz. 41)

Langs gemene wegen in Watou - 6 -

 Nog tot eind augustus kan je het kunstenfestival bezoeken in Watou en een van de locaties is sedert jaar en dag de Douviehoeve, aan de rand van het dorp. Ook dit jaar zijn er een aantal indringende gedichten en installaties te zien.

Hier wil ik tot slot nog even blijven stilstaan bij een werk van Marjolijn Dijkman, een installatie met als titel : Between the Lines. De omvangrijke installatie is het resultaat van een intensief onderzoek naar klimaat, geschiedenis en muziek en kreeg als titel: Between the lines. Dijkman voert ons in deze geluids- en filminstallatie naar de zogenaamde 'Rode Zone' die werd gemarkeerd na Wereldoorlog I in Noord-Frankrijk. Deze rode zones waren zodanig verwoest en de grond was zodanig vergiftigd door gassen en zodanig onbruikbaar door de vele menselijke en dierlijke resten én onontplofte munitie, dat ze niet meer geschikt was voor bewoning of enige menselijke activiteit. 

(kaart met de rode zone van Verdun tot Lens - ©wikipedia)

Als oorlogscompensatie plantten Duitsland er sparrenbossen aan, helemaal gelijnde aanplantingen. Maar honderd jaar na de oorlog werden deze bossen aangevreten door een houtetende kever, de letterzetter (Ips typographus), wiens afbraakwerk je ziet aan de lijnenpatronen in de stammen van de aangevreten bomen. 

(boom met lijnen van 
de letterzetter kever gebruikt
in de installatie van Dijkman - eigen foto)

Heel omzichtig worden nu delen van het aangetaste bos gekapt en ontstaan er open zones en kansen op diversificatie van het bos.

Met heel deze achtergrond ging kunstenaar Marjolijn Dijkman aan de slag, wat resulteerde in de installatie met film en een bomenconstructie die dient als percussie instrument, nu te zien in een schuur in de Douviehoeve in Watou, geflankeerd door een gedicht van Charles Ducal.

De film in de installatie van Dijkman toont fragmenten die verspringen tussen verschillende tijdszones, nl. de verwoestingen tijdens Wereldoorlog I, de aanplantingen na de oorlog en de trage kap van aangetaste bomen in de laatste decade. 

Vóór het projectiescherm zie je een hele constructie met aangetaste boomstammen uit de rode zone, die door Dijkman worden gebruikt als slaginstrument. Met een ingenieus geautomatiseerd systeem worden de boomstammen aangeslagen en daarin klinken marsritmes verwijzend naar de oorlog, morsetekens verwijzend naar de communicatie tijdens de oorlog en geluiden die de kevers gebruiken om zich in de bomen te oriënteren.

(still uit de filmprojectie verwoest bos na WO I - eigen foto)

Je ziet een landschap aangevreten door de oorlog, de industrialisering van de bosbouw en de huidige klimaatcrisis. En het is op de koop toe nog mooi om te zien en boeiend om te horen. Hoe wetenschap, geschiedenis en kunst samenkomen en gemene wegen begaan. 

(overzichtsfoto van de installatie Between the lines
van Marjolijn Dijkman - eigen foto)

Langs gemene wegen in Watou - 5 -

 Nog tot 30 augustus kan je naar het kunstenfestival Watou dat dit jaar als thema meekreeg : langs gemene wegen. Wat hebben wij, mensen, gemeen met elkaar, met onze omgeving en de ruimere wereld? Kunstencollectief De ambulanten onderzoekt dit op een eigen manier op het kruispunt van kunst en zorg. Ze zetten langdurige projecten op in zorgvoorzieningen, vooral in de ouderenzorg, om te zoeken welke voorwerpen, herinneringen en kleine gebaren een bijzonder gevoel van 'thuis' kunnen dragen.

Tijdens deze festivalzomer zijn ze aanwezig in het festivalhuis en in het kasteel De Lovie. 

(festivalhuis Watou - eigen foto)

In De Lovie is de installatie Small Gestures of Care met o.a. borduur- en breiwerk samen gemaakt met bewoners van wzc Huize Sint-Monika (regio Brussel). Tijdens het samen borduren en breien ontstaan gesprekken en hier en daar wordt een uitspraak van een van de deelnemers opgeschreven en bevestigd aan een wollen draad.

Als mensen samen op weg gaan met aandacht voor elkaar kan er iets moois ontstaan... dat toont ons deze installatie. 

(Kasteel De Lovie - Small Gestures of Care detail - eigen foto)