Vlaamse kunst in Cassel Musée départementale de Flandre

 In het Noord-Franse stadje op de berg, Cassel, toont het museum 'Vlaamse kunst' van vroeger en nu.

Naast oude schilders zoals Bosch, Jan Fyt, Teniers, Rubens, Van Dyck zijn er ook hedendaagse 'Vlaamse' artiesten te zien.

Zo is er een heel mooi werk van Thierry de Cordier (1954) met een spookachtig/sprookjesachtig landschap waar je als kijker kunt in verdwalen. Op de voorgrond op het doek lezen we in witte letters Lors la beauté s'enfuit en het werk draagt als titel Verdure folle N°1.

Een boeiend werk dat intrigeert en uitnodigt lang te kijken.

(Thierry de Cordier - Verdure Folle N°1 - eigen foto)

Een andere hedendaagse Vlaamse artiest is Wim Delvoye (1965) met de vergulde sculptuur Möbius Dual Corpus Direct Current. We zien getorste kruisen in een eeuwigkronkelende beweging. Op de achtergrond een 16e eeuws schilderij met het verraad van Christus door Judas, die hem een kus geeft.

(vooraan Delvoye en achteraan de Judaskus - eigen foto)

Ook al ligt het museum op een top, het is geen topmuseum, maar het is een bezoek zeker meer dan waard.

Musée de Flandre Cassel

 Midden het relatief vlakke land van Frans-Vlaanderen ligt de eenzame getuigenheuvel die we kennen onder de naam Kasselberg. 

Vanop de berg heb je dan ook een panoramisch zicht over de gehele streek over 360°. Bij mooi weer altijd weer even adembenemend, maar zelfs tijdens een grijze dag in januari blijft het uitzicht de moeite.

(eigen foto - zicht vanuit museum naar zuiden op een grijze 23 januari)

Deze heuvel heeft, gezien zijn ligging, altijd een militair belang gehad. De heuveltop werd bebouwd en kreeg in de middeleeuwen tot aan Wereldoorlog I toe een belangrijke strategische waarde.

In het plaatselijke museum "Musée départemental de Flandre" wordt deze bewogen geschiedenis gedocumenteerd, maar naast deze lokale (en ruimere) historische insteek is er ook ruimte voor 'Vlaamse' kunst.

Hier een humoristisch schilderij van Abraham Teniers (Antwerpen 1629-1670), een typisch werk voor hem die gespecialiseerd was in genrestukken met apen!

Gezien de huidige wereldsituatie waar zovele machthebbers graag oorlogje spelen, blijft dit werk wel héél actueel.

(Abraham Teniers : Apen bootsen soldaten na ca. 1660-1670 - eigen foto)

(detail uit bovenvermeld schilderij - eigen foto)

Gedateerd - acht februari

 

De Spaanse dichter Federico Garcia Lorca 

was 22 jaar toen hij dit vers schreef. 

Op deze dag, nu exact 126 jaar geleden, 

daagde het hem 

dat zijn onbezorgde jeugd voorgoed voorbij was. 

Een moment vol weemoed 

voor deze vroegrijpe schrijver en dichter.

ER ZIJN ZIELEN MET...

      8 februari 1920

Er zijn zielen met

Blauwe lichtsterren,

Verlepte ochtenden

Tussen bladeren van de tijd,

En kuise hoekjes

Die een oud geluid

Bewaren van weemoed

En dromen.

Er zijn andere zielen met

Pijnlijke spookbeelden

Van passies. Wormstekige

Vruchten. Echo's

Van een verbrande stem

Die van ver komt

Als een rivier

Van schaduw. Herinneringen

Leeg van tranen,

En kruimels van kussen.

Al een hele tijd

Is mijn ziel rijp,

En brokkelt troebel

Van mysterie af.

Aangevreten door illusie

Vallen stenen

Uit de jeugd in het water

Van mijn gedachten.

Iedere steen zegt :

God is heel ver!

(uit: Lorca, Federico Garcia, Verzamelde gedichten. Vertaald en toegelicht door Bart Vonck, met een nawoord van Hagar Peeters,

Amsterdam, uitg. Athenaeum - Polak & Van Gennep, 2009, blz. 71-72)

Onweerstaanbaar

 Onweerstaanbaar zal de lente doorbreken, opspringen, ook al is het nu nog grijs en kil.

De eerste tekenen zie ik al in de kleine stadstuin die ik mag koesteren.

Zie maar mee... 

De knollen van de voorjaarsbloeiers 

die ik in november aan de grond heb toevertrouwd 

beginnen te piepen tussen de houtschors.

De camelia knopt al volop.

Hoe geruststellend dat na de winter 

de lente komt, altijd weer, 

altijd eender en altijd anders.

Dichtersaccolade in de poëzieweek - Möhlmann omarmt Kopland

 In deze week van de poëzie breng ik elke dag niet één, maar twee dichters onder de aandacht, waarbij de ene duidelijk zijn beïnvloeding door de andere toont én zo zijn waardering en bewondering tot uiting brengt.

 De Nederlandse dichter Thomas Möhlmann publiceerde in 2017 bij Prometheus Amsterdam de bundel Ik was een hond. Het tweede deel uit deze bundel is een cyclus van meer dan twintig gedichten met allemaal een titel die begint met 'we' onder de overkoepelende titel Alle vogels die hun vleugels uitslaan. Hierover meldt Möhlmann dat deze gedichten werden geschreven voor of dank zij een aantal mensen. Bij het gedicht We meten (blz. 55) noteert de dichter de naam van dichter Rutger Kopland (1934-2012).

Kopland publiceerde in 1975 de bundel Een lege plek om te blijven waar alle verzen cirkelen rond thema's als rouw, gemis, leegte. Het kortste gedicht uit deze bundel vertolkt in vier regels de sfeer van de hele bundel.

XIV

Ga nu maar liggen liefste in de tuin,

de lege plekken in het hoge gras, ik heb

altijd gewild dat ik dat was, een lege

plek voor iemand, om te blijven.

Möhlmann mijmert, parafraseert, borduurt verder, herkauwt 

in zijn gedicht 'We meten' de thema's van de bundel van Kopland. 

Dat vers is als het ware Kopland herbekijken 

doorheen de ogen en de pen van Möhlmann. 

Een parafrase die tegelijk een eerbetoon is aan zijn voorbeeld.

WE METEN

We vormen helemaal geen gaten in het landschap, we

vullen de leegte met ons koppig overeindstaan op

we passen en maken elkaar terwijl we omvallen

van het lachen met coördinaten en formules

minder bang, zelfs als we wilden konden we nergens

anders dan in onze eigen omtrek en elkaars gezelschap

schuilen, ik heb helemaal niemand nodig om niet zonder

je te kunnen, we moeten blijven ademen, tasten, strelen

we jagen of slapen, plukken elkaars grijze haren eruit

onze laarzen zakken steeds verder in de modder weg

we trekken grenzen, lachen en vervagen en alles

alles is zo scherp en helder en eenmalig om ons heen.

Dichtersaccolade in de poëzieweek - Gerhardt omarmt Nijhoff

 

In deze week van de poëzie breng ik elke dag niet één, maar twee dichters onder de aandacht, waarbij de ene duidelijk zijn beïnvloeding door de andere toont én zo zijn waardering en bewondering tot uiting brengt.

De Nederlandse dichteres Ida Gerhardt (1905-1997) volgde een eigenzinnige weg binnen de literatuur. Ze was lerares klassieke talen en haar begeestering voor de klassieken spreekt uit heel haar oeuvre  (inhoudelijk én naar vorm). Haar werk heeft vaak een metafysische en religieuze ondertoon én daarbij herkende ze zich ook in de wat oudere vertaler en dichter Martinus Nijhoff (1894-1953). 

Zo schreef ze in haar bundel De slechtvalk (1966) over Nijhoff.

Er zijn veel verwijzingen doorheen dit gedicht. Het begint al met de titel 'Voor dag en dauw', die ook titel is van een cyclus van acht sonnetten die Nijhoff in 1936 opdroeg aan de filosoof Johan Huizinga, die kort daarvoor een cultuurfilosofisch werk had geschreven over zijn tijd (de jaren 30 van vorige eeuw) met als titel 'In de schaduwen van morgen'. Donkere tijden tussen pessimisme en hoop zoals ook het beeld dat Gerhardt uitwerkt over tussen maan en dageraad. Zij herkende zichzelf ook in het christelijke geloof zoals ook Nijhoff: de beeldspraak van de nacht van de dood die overgaat in een nieuwe dag vol ongerept licht. En de centrale apart gezette zin vinden we ook terug in de titel van een bloemlezing uit gedichten van Nijhoff Lees maar, er staat niet wat er staat (uitg. Bert Bakker, Ooievaarreeks 191/192).

VOOR DAG EN DAUW

                                           In Memoriam M. Nijhoff

Wel elke ochtend ligt de dauw

over uw verzen, als dien dag

dat morgenlijk uw hand hen schiep.

De donkere wereld merkt het nauw,

maar wie niet tot de morgen sliep

leest tussen maan en dageraad

de bladzij die hij éénmaal zag

en sedert leest met de ogen dicht.

'Er staat geschreven wat er staat.'

En wat uw taal heeft aangeraakt,

thans is het aan uzelf verricht:

de dag, die uit de nacht ontwaakt,

de dauw, het ongerepte licht.

(Gerhardt, Ida, Verzamelde Gedichten, Uitg. Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 1985, blz. 436)

Dichtersaccolade in de poëzieweek - Altink omarmt Slauerhoff

 

In deze week van de poëzie breng ik elke dag niet één, maar twee dichters onder de aandacht, waarbij de ene duidelijk zijn beïnvloeding door de andere toont én zo zijn waardering en bewondering tot uiting brengt.

In het laatste nummer van Het Liegend Konijn (2025/2, blz. 20) schreef de dichteres Isa Altink (1994) een vers "bij : 'De terugkeer 1', J. Slauerhoff, uit De zee een lied). Slauerhoff (1898-1936) was scheepsarts en één van de belangrijkste Nederlandstalige dichters van het interbellum. Soms wordt hij bestempeld als een 'vitalist', iemand die schrijft van een levensdrift en verlangen om vurig en gevaarlijk te leven. Zijn zwakke gezondheid deed hem telkens weer voor enige tijd terugkeren naar het vasteland, maar eenmaal wat beter werd hij weer getrokken naar het avontuurlijke leven op zee. Een rusteloze man, altijd op weg, altijd op zoek, ook als dichter.

In het vers van Altink is dit zwervende, dichterlijke, zoekende leven prominent aanwezig. Zij zoekt hoe haar leven en dichterschap zich verhoudt tot haar voorbeeld. Ze ziet gelijkenissen en verschillen. Via Altink adem je Slauerhoff mee in.

En waar heb ik gezocht? Niet veel op zeeën

wel wat in bossen, misschien tweemaal een berg.

Vannacht nog wees ik reizigers de weg naar een plek om te slapen

op kisten, matten, bedekte oppervlakten, tussen andere reizigers.

Veel bloemen waren daar niet, maar er was water, donker

waar wij ons omheen manoeuvreerden.

Zwerf ik in mijn geheugen, in een tropisch seizoen

in een wijnrood veld, naar de kust die jij

voor ons schetste: uitgestrekte weelde, bloesem

woekerend gras. Steeds mysterieuzer aan het worden

in dit beton waar je voeten verzinken. Ook ik zoek een moment

waarop ik volmaakt aanwezig was. Ben de gastvrouw

in mijn dromen die het licht uitdoet.

Die in jou een bloem denkt te zien

die je dichthoudt. Ergens is het, de weelde

dit veld vol papavers. Bloeien alleen

in het ritselend donker, alleen in de onstuimige nacht.