Elf november

(eigen foto - Ver-Assebroek - november 2020)

 In 1918 werd vandaag de wapenstilstand getekend waardoor de Eerste Wereldoorlog werd stilgelegd. 

Bij deze gelegenheid een kort gedicht van de Italiaanse soldaat en schrijver Giuseppe Ungaretti (1888-1970), geschreven vijf maanden voor de wapenstilstand, in de loopgrachten van het bos van Courton op 15 juni 1918, waar hij vocht met Italiaanse vrijwilligers in aanloop naar de tweede slag aan de Marne.

Een heel kort vers, aanleunend bij het bekende thema van de herfst als seizoen van de menselijke vergankelijkheid, maar door zijn datering en titel wordt het zo aangrijpend.

SOLDATEN

We zijn als

in de herfst

aan de bomen

de bladeren

(vertaald door Salvatore Cantore,

uit : Buelens, Geert, Het lijf in slijk geplant. Gedichten uit de Eerste Wereldoorlog, uitg. Ambo/Manteau, Amsterdam/Antwerpen, 2008, blz. 533)

De kleurlijn van de 20ste eeuw - 2 -

 Nog tot 7 maart 2027 is in het Ludwigmuseum in Keulen de expo te zien "Along the Color Line. Traces of a Transatlantic Modernism".

In een vorig bericht schetste ik in kort bestek de opzet. 

Doorheen de tentoonstelling zijn een aantal citaten te zien uit artikels van W.E.B.Du Bois die hij schreef tijdens een reis doorheen Europa en publiceerde in de Pittsburgh Courier in 1936.

En zie, daar komt zelfs het museum van Tervuren ter sprake.

(eigen foto)

We zagen in deze tentoonstelling vele Afro-Amerikaanse artiesten die op zoek gingen naar een eigen stem door Europese kunstenaars te bestuderen en zo zichzelf beter te begrijpen. Herbert Gentry (1919-2003) streed tijdens Wereldoorlog II in Noord-Afrika en Frankrijk. Daarna studeerde hij in Parijs en leefde als artiest in Parijs, Denemarken en Stockholm om uiteindelijk terug naar New York te gaan. Een schilderij uit 1967 vat als het ware zijn levensloop samen onder de titel 'Seeing-Meeting-Understanding'. Ook had het de titel van deze expositie kunnen zijn...

(Herbert Gentry : Seeing-Meeting-Understanding 1967 - eigen foto)

  

De kleurlijn van de 20ste eeuw - 1 -

 

In hartje Keulen in de schaduw van de eeuwenoude Dom staat het Ludwigmuseum dat dit jaar zijn vijftigste verjaardag viert. In dat kader hebben ze een deel van hun collectie gepresenteerd rond het thema "Along the color Line". Deze titel verwijst naar een uitspraak van de Afro-Amerikaanse socioloog en activist W.E.B. Du Bois (1868-1963) die in het jaar 1900 schreef naar aanleiding van het feit dat Amerikaanse 'negers' werden tentoongesteld op de wereldexpositie van Parijs:  "het probleem van de 20ste eeuw is het probleem van de kleurlijn". Hiermee doelde hij erop hoe huidskleur breuklijnen en scheidingslijnen kan trekken in samenlevingen. Hij reisde geregeld naar Europa en schreef in 1936 over de veranderingen die hij zag ten opzichte van 1900. Europa had haar triomferende houding verlaten ten aanzien van mensen van kleur, zo zag Du Bois het dan.

De expo in Keulen zoekt naar sporen van 'trans-Atlantisch modernisme' en dit op een associatieve manier. De verslagen van Du Bois die in 1936 verschenen in de Pittsburgh Courier vormen een soort leidraad daarbij en de eigen Ludwig collectie krijgt een wederwoord door stukken uit het archief van de Duits-Amerikaanse kunstenaar James Gregory Atkinson (1981).

(Archibald Motley : The Carnival 1937 - eigen foto)

De niet- of onderbelichte sporen van moderniteit van de Afro-Amerikaanse gemeenschap worden hier centraal geplaatst.

Een boeiende en soms confronterende tentoonstelling die nog te zien is tot 7 maart 2027.

Waarom?

 Ouders met jonge kinderen weten het : 

de waarom-vraag is onbarmhartig halsstarrig.

Met het klimmen der jaren blijft de vraag waarom, 

maar de toonaard verandert.

De wetenschappers zoeken antwoord op fenomenen allerhande :

waarom kan er leven zijn in het stikkedonker van de diepste oceanen? 

waarom leven mensen op sommige plaatsen langer dan op andere? waarom enz...

De politici zoeken antwoord op hun eigen falen en verdwalen:

 waarom blijven mensen hun geluk zoeken bij 'ons' ondanks de strenge grensbewaking? 

waarom willen mensen niet langer (afstompend) werken? waarom enz...

De kunstenaars zoeken woorden, beelden, muzieknoten als antwoord.

(Julius Chingono
©PoetryInternational)

Maar de vraag waarom blijft overeind, 

altijd weer, altijd anders.

De dichter Julius Chingono (1946-2011) uit Zimbabwe 

weet het antwoord,

(met dank aan vertaler Jabik Veenbaas).

IK WEET WAAROM

Ik weet waarom een arme vrouw

zingt

Ze zingt omdat ze weet

dat een dichte mond

slechte adem strikt

die mogelijke weldoeners

wegjaagt

Ik weet waarom een arme vrouw

slaapt

ze slaapt omdat ze weet

dat haar dromen vervuld worden

als ze slaapt

op haar koninginnenbed

Ik weet waarom een arme vrouw

neerknielt en bidt

Ze bidt tot God

Ze weet dat God zijn uitverkorenen heeft

Ze bidt dat God

overvloedige rijkdommen schenkt

aan de uitverkorenen

want dan kunnen de uitverkorenen die

weer weggooien

zodat zij haar hart kan ophalen

aan hun vuilnisemmers.

(uit: Hotel Parnassus. Poëzie van dichters uit de hele wereld.

Poetry International 2004, Amsterdam, uitg. De Arbeiderspers, 2004, blz.19)

Sleutel tot een beter begrip

Doorheen de jaren daalt het besef in, 

voor de een vroeger, voor de ander later, 

(kasteelpoort Gaasbeek - eigen fot
mei 2016)

voor sommigen nooit, dat een mens toch uniek is 

ondanks alle bankgegevens, medische data en 

administratieve schema's die beweren 

iets gestandaardiseerd zinnigs mee te delen over iemand.

Hoe gewoon menselijk ook, elke mens is ook weer ongewoon. 

Het is zoals met welke bril je naar jezelf en je omgeving kijkt.

 

Het is zoals met welke sleutel je probeert 

toegang te krijgen tot jezelf en je omgeving. 

Willen begrijpen en tegelijk weten 

dat dit verlangen nooit helemaal zal ingevuld worden.

Dank zij een vriendschapsgift kwam dit gedicht tot mij 

en wil ik het nu delen met jij. 

De poëzie van de vriendschap op zijn mooist...

TOT BETER BEGRIP

Er is ook de lezer die wil begrijpen

wat er staat. Hij is de heuvel op gegaan

met in zijn hoofd een bos sleutels,

die hij een voor een in alle gaten wil steken

die nog moeten oplichten onder zijn blik.

Onder een eik gaat hij zitten, leest

urenlang, dieper en dieper. Alles klopt.

De zon schijnt, de bomen ruisen.

Tevreden dommelt hij in,

de sleutelbos stil in zijn dromende hoofd,

waarin iemand de heuvel op gaat,

een liedje fluitend.

Nu pas hoort hij het ook.

(uit: Ducal, Charles, Tijd voor vrede, Uitg. Atlas Contact, Amsterdam, 2025, blz. 46) 

Muziek van en voor wie we missen

 
Op één november 2012 werd op de begraafplaats van Deerlijk (West-Vlaanderen) het eerste "Reveil"-moment georganiseerd door enkele jonge mensen ter nagedachtenis aan een jonge muzikant en tegelijk voor 'vergeten gestorvenen'. Ondertussen worden op meer dan 150 kerkhoven in Vlaanderen op of rond 1 november troostconcerten gehouden. Een moment van warm samenzijn, verbonden met andere rouwenden en verbonden met geliefde overledenen. Muziek is vaak wat op onverwachte momenten de herinnering aan een beminde overledene tot leven wekt. Net dit jaar wordt muziek tot thema gekozen door Reveil voor hun troostconcerten en -initiatieven.

Zo ook beschrijft dichter Charles Ducal het belang van muziek bij herinneringen aan een overleden geliefde in zijn bundel uit 2025 "Tijd voor vrede" (uitg. Atlas Contact, blz. 68).

MEMORY

Uit de radio komt een lied mij in de ogen prikken,

een zo roekeloze terugkeer in de tijd

dat jij weer leeft en op je vagina mijn lippen

zich bewust worden van een zo groot geloof

in de kuisheid van dit overspel

op een versleten canapé dat het nu lijkt

of ik je daarom terug moet halen uit de dood,

en niet om alle klappen achteraf, de dronken auto

die je moedeloze lijf tegen een boom aansloeg

tot dit vergeten lied dat in mij zingen blijft

hooguit tot morgenvroeg, en dan verdwijnt,

verdwijnen moet.

Achilles M. Surinx (1941-2026)

 Net bij het ingaan van mijn vakantie vernam ik het overlijden van een 'mindere' dichter binnen de Nederlandstalige letteren, Achilles M. Surinx. Ik leerde hem kennen dank zij dichter Alain Delmotte die zich zeer gunstig uitliet over Surinx, zodat ik nieuwsgierig werd naar zijn werk. Bij Aleph Press verscheen in  2017 een soort verzameld werk onder de titel : Wat het voorstelt. Gedichten 1989-2017.

Ik ontdekte zo deze dichter van het 'gewone' die met afgemeten, pretentieloze gedichten zijn licht liet schijnen over lief en leed en over wat hem boeide in onze wereld.

Als afscheidsgroet een vers uit die bundel (blz. 107).

(Achilles W. Surinx - ©KW.be)

ACHTER DE WOLKEN

Achter de wolken,

boven de wolken

daar is,

ik weet niet wat daar is.

Als jij daar woonde,

zou ik je zoeken,

zou ik je vinden.

Je wandelde de melkweg

langs en praatte

met de verste sterren.

Je raakte ademloos

en zweeg verbluft.

Voorbij de laatste ster

liep je verloren.

Niemand kwam je tegen.

Je verdween.