Africa Museum Tervuren - 4 -

 In vorige berichten ging ik in op de tijdelijke tentoonstelling in het Africa Museum van Tervuren over het Congo panorama. Nu wil ik het museum zelf binnentrekken. Zoals in een eerder bericht al gezegd, is er geprobeerd om oud (de gebouwen én de collectie zoals die vroeger werd opgesteld) en nieuw (nieuwe inzichten over de koloniale geschiedenis en hedendaagse uitdagingen voor de samenlevingen in Centraal-Afrika) samen te brengen in een geheel. Zes thema's worden vooral belicht : rituelen en ceremonies; de geschiedenis voor, tijdens en na de koloniale tijd; de natuurlijke rijkdommen ; landschappen en biodiversiteit; talen en muziek en kunst en wetenschappen.

Hier zal ik slechts enkele aspecten heel even belichten.

De collectie van het museum is rijk en veelzijdig met een zwaar accent op de overweldigende en zo andere natuur dan de West-Europese. Dat blijft een aantrekkingspunt tot op vandaag, wat ik kon ervaren toen ik een groep kinderen (ca. 8-14 jaar) met een gids zag in de zalen waar opgezette dieren zijn tentoongesteld. De begeleidende teksten hebben nu meer aandacht voor het precaire leefmilieu van vele dieren en hun bedreiging met uitsterven.

(de krokodillenzaal ademt nog het 'oude' museum - eigen foto)

Tegelijk zorgt de rijke ondergrond met aanwezigheid van vele zeldzame ertsen die broodnodig zijn voor onze 'vooruitgang' vol computers, gsm's, autobatterijen, enzovoort voor een nieuwe vorm van kolonialisme en uitbuiting. Westerse en Chinese bedrijven roven de rijkdommen uit Congo nog altijd terwijl de plaatselijke bevolking relatief arm blijft. Een paradox van rijkdom die tot armoede leidt. Deze paradox wordt uitdrukkelijk gethematiseerd in het museum. 

(bovenaan de technische realisatie van de moderne samenleving
met onderaan in de vitrinekasten enkele van de ertsen die opgegraven worden in Congo - eigen foto)

Africa museum Tervuren - 3 -

 Nog even blijven we in de tijdelijke tentoonstelling over het Congopanorama dat werd geschilderd voor de wereldexpo van 1913 in Gent en nu kritisch te bekijken in het Africa Museum in Tervuren.

(overzicht van panorama - ©FilmEU CommUnity)

Niet alleen met foto's, documentaire filmfragmenten, getuigenissen en dagboeken wordt de keerzijde van het panorama getoond, maar er zijn ook hedendaagse artiesten gevraagd om werk te maken dat in dialoog treedt met het Congo panorama. Zo wordt het heel duidelijk dat de propaganda-truken van toen ook nu nog gebruikt worden. Nu spreken we van fake news. 

We zien bijvoorbeeld een schilderij van Hilary Balu met de titel La Promesse du vide (de belofte van de leegte). We zien mensen die 'het gemaakt hebben' want deelnemen aan de consumptiemaatschappij en zich laten verleiden door de beloften van vooruitgang. Op de achtergrond zien we een poort, zoals de schilder ze heeft gezien op een markt in Kinshasa. Daar verkoopt men tweedehandspoorten van huizen die door eigendomsconflicten zijn verlaten. Voor Balu getuigen ze over uitgewiste geschiedenissen die opgeofferd worden in naam van de vooruitgang. Op het linkergedeelte zien we iemand in gebed en adoratie voor dit beeld van de 'vooruitgang'.  Ze wil zich opofferen om deel te kunnen nemen aan de vooruitgang. Maar heel het werk baadt in een onwezenlijke sfeer. De titel versterkt en verwoordt dit gevoel : de belofte van leegte. Champagne, taart, een mooi verleidelijk lichaam, kleurrijke kleren kunnen toch geen ervaring van voldoening teweegbrengen bij de kijker.

De uitgewiste verhalen van de Congolezen, opgeofferd voor het geldgewin van de Belgen en een belofte van vooruitgang, kunnen we zo overbrengen naar vele hedendaagse verhalen van conflicten, migratie en bot kapitalisme. Zo gaat de expo niet meer alleen over 1913, maar even goed over 2026.

(Hilary Balu : La Promesse du vide 2025 - eigen foto)

HEN ... zijn dieren precies als mensen?

(©IMDb)

 In de geschiedenis bestaat er een traditie van dierenfabels, met verhalen uit het oude Griekenland Aesopus, uit de Middeleeuwen de schrijver(s) van de Reinaertroman(s), uit het Frankrijk van de 17e eeuw Jean de La Fontaine, uit de 20ste eeuw met Orwell of op de TV de reeks de fabeltjeskrant of uit de 21ste eeuw de verhalen van Toon Tellegen. Nu kunnen we er de bijzondere film "Hen" aan toe voegen, van de Hongaarse regisseur György Palfi. 

In de film volgen we een kip, die ontsnapt uit een kweekboerderij en na allerlei omzwervingen op de binnenplaats van een vervallen restaurant terecht komt.  De kip bekijkt het leven rondom:  de restaurant eigenaar die onder druk staat van malafide personen en die droomt van een goed draaiend restaurant, de dagelijkse eierroof door de eigenaar, de spanningen in het kippenhok met de andere kippen en de haan en de droom van dé kip op een nageslacht.

Dierenverhalen gaan natuurlijk nooit over dieren, maar vooral over mensen, en dat is niet anders in deze film. De sleutel om het verhaal te lezen wordt aangereikt even voorbij het midden van de film. De sfeer die eerst opgebouwd werd met soms grappige taferelen wordt plotsklaps helemaal anders. Zo wordt de ene hen, die we volgen en die dank zij de goede regie het gezichtspunt is van waaruit we meekijken naar wat er gebeurt, de centrale figuur bij ingrijpende gebeurtenissen en wordt de film prangend actueel. Meer kan en mag ik niet vertellen, maar het is zeer de moeite om dit kippenverhaal te gaan zien in de bioscoop.

De trailer hieronder kan je misschien mee overtuigen.

En is het juist wat mijnheer de uil zei bij het begin van elke aflevering van 'De fabeltjeskrant' : dieren zijn precies als mensen...???

Africa museum Tervuren - 2 -

 De tijdelijke tentoonstelling in het Africa museum van Tervuren analyseert het Congopanorama gemaakt voor de wereldexpositie van 1913 in Gent onder de titel : "Koloniale illusie doorprikt". 

Het panorama is in het museum te zien op kleinere schaal en wordt  deel voor deel nader geanalyseerd. Het panorama was bedoeld als propaganda waarin het primitieve Congo werd geplaatst tegenover het door de Belgen 'gemoderniseerde' Congo. 

Via foto's, documenten en videobeelden wordt de koloniale propaganda in het Congopanorama ontmaskerd. 

Wat wordt er NIET getoond is hierbij het uitgangspunt. Wat wordt verzwegen? Wat wordt geminimaliseerd? Wat wordt met eufemismen aangeduid? In het panorama wordt zedig voorbijgegaan aan de uitbuiting, onderdrukking en mishandeling van de plaatselijke bevolking en natuur. Al deze facetten worden stap voor stap belicht en uitvoerig gedocumenteerd. 

Een kunstwerk toont deze opzet heel treffend. Als je van de ene kant kijkt zie je een foto van een stukje brousse zoals afgebeeld op het Congopanorama.

(brousse volgens Congopanorama- eigen foto)

Als je langs de andere kant van dit werk gaat staan, zie je een deel van het evenaarswoud dat gekapt wordt en vernietigd, een foto van begin 20ste eeuw.

('bosontginning ' van brousse door kolonialen )

De analyse in de tentoonstelling is glashelder en keihard. België bracht zogezegd civilisatie, maar de manier waarop was alles behalve geciviliseerd.

Africa museum Tervuren - 1 -

 Enkele weken terug bezocht ik voor het eerst het vernieuwde Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, ooit gestart als koloniaal museum. Het nieuwe inkomgebouw met de ruimte voor tijdelijke exposities is strak en hedendaags en via een ondergrondse passage kom je dan in het oude gebouwencomplex waar een verdienstelijke poging is ondernomen om oud en nieuw samen te brengen.

(eigen foto's)

De opstelling van de permanente tentoonstelling kan je ook zien als een poging om oud en nieuw samen te brengen. In het voorgestelde parcours wordt altijd geprobeerd om het koloniale verhaal te plaatsen naast en/of tegenover het verhaal van de oorspronkelijke Afrikaanse bevolking. Ik vermoed dat voor de enen dit niet ver genoeg gaat en te 'braaf' blijft terwijl anderen het als al te belerend en overdreven zullen ervaren. Deze opstelling nu toont een soort van stand van zaken en de visies zullen evolueren waarbij in het museum ook de nieuwere inzichten en evoluties plaats zullen krijgen.

In volgende berichten zal ik enkele aspecten even van dichterbij bekijken.

(eigen foto)

Turnhoutse boodschappen

Bij een bezoek aan Turnhout in de maand juli laatst 

zag ik al wandelend in de stad 

onder anderen deze 'boodschappen', 

de ene wat prozaïscher dan de andere...

(eigen foto's - de lijn en
elk zintuig)

 

Brussel aan de Zenne

 De Zenne stroomt door Brussel van zuid naar noord, van Anderlecht naar Schaarbeek, maar veel is er niet te zien van deze rivier.

Vanaf het Noordstation noordwaarts kan je nu het traject van de Zenne ontdekken als smal stadspark dat zich tussen de drukbebouwde wijk slingert. Geen water te zien, maar wel een 'spoor' van water tussen de huizenblokken in.

(Zennepark met onderaan centraal Gaucheret ruimte
en Noordstation - ©publicspace.brussels)

Enkele weken geleden ontdekte ik dit per toeval, in het voorbijgaan.

Op een hete middag was het er rustig in de eerste dagen van augustus. Bomen zorgen voor verkoeling en bankjes bieden kans om te rusten en andere mensen te ontmoeten. Kinderspeelhoeken in een autovrije omgeving nodigen uit tot onbezorgd spelen. En her en der een muur die drager is van veelkleurige street-art. 

(Street art in het Zennepark Schaarbeek - eigen foto)

Nabij het Noordstation werd nog een verloederd stukje Gaucheretstraat vrijgemaakt voor een ruimte met ontmoetingscentrum, sportaccomodatie en felgele constructies die de grijsheid van de buurt openbreken. Verdienstelijke pogingen om een stad meer leefbaar te maken. En een verrassende ontdekking die hoop biedt.

(Gaucheretruimte - eigen foto)