Picasso revisited - 2 -

 Picasso terug zien in Parijs... een feest en prikkeling voor oog en geest. 

Je ontdekt telkens weer de veelzijdigheid van deze kunstenaar... 

Hij schilderde, tekende, maakte keramiek, sculpteerde in steen of hout, 

maakte portretten, landschappen, zelfportretten, stillevens, herinterpretaties van vroegere meesters...

Hier nog enkele aspecten van de duizendpoot Pablo Picasso (1881-1973).

Zelfportretten...

(eigen foto)

Keramiek...

(Spaanse schotel versierd met een kleine uil 1957 - eigen foto)

Beeldhouwwerken...

(Tête de femme 1931 - eigen foto)

Picasso revisited - 1 -

 Midden februari bezocht ik na vele jaren nog eens het Picasso Museum in Parijs. Het is altijd weer verwonderlijk hoe deze man een onstuitbare scheppingsdrift had die hem altijd weer deed zoeken om met verschillende vormen en materialen uitdrukking te geven aan diverse menselijke emoties. Natuurlijk ook altijd weer de liefde tussen man en vrouw en het vrouwelijke lichaam.

Zoals dit schilderij uit 1919 met als titel  'Les amoureux' (de verliefden of geliefden) : een dansend paar dat met de benen zwaait (je hoort net niet de opzwepende muziek) en wier lichamen als het ware rondslingeren en kranten vertrappen (en zo als het ware de wrede rauwe wereld buitensluiten). De kubistische stijl zorgt voor gefragmenteerde figuren, die daardoor ook in hun kwetsbaarheid getoond worden. Dit zou je ook kunnen interpreteren als het onvermogen om de geliefde andere helemaal te kunnen (be)grijpen.  In de rechterbovenhoek vermeldt Picasso zijn voorganger Eduard Manet, die ook een aantal koppeltjes heeft geschilderd, en waarvan wij weten dat Picasso een grote bewondering voor hem koesterde.

(Picasso : Les amoureux 1919 - eigen foto)

En uit 1970 nog een verliefd paar, met terug het thema muziek. Het is een werk dat op één dag is gemaakt, nl. 27 oktober 1970, "Nu couché et homme jouant de la guitare". De ogen van de beide figuren zijn prominent aanwezig, zoals verliefde mensen in elkaars ogen kunnen verdrinken. 

(Picasso : Nu couché et homme jouant de la guitare 27.10.1970- eigen foto)

Philip Guston te gast bij Picasso in Parijs - 5 -

 De Amerikaanse artiest Philip Guston (1913-1980) was te gast bij het Picasso Museum in Parijs tot begin maart. Daar ontdekte ik hoe deze man een eigen parcours heeft afgelegd en een heel eigen beeldende taal ontwikkelde. Naast tekeningen, schilderijen en litho's maakte hij ook een aantal muurschilderijen. In Parijs waren er enkele ontwerpen voor zo'n 'murals' te zien.

Hij ontwierp een reeks 'murals' voor een gebouw van de federale overheid in Washington DC onder de titel 'Reconstruction and the Welbeing of the Family". 

(twee ontwerpen voor muurschilderingen ca. 1940 - eigen foto's)

Hiermee eindig ik mijn 'rondleiding' in de wereld van Philip Guston.

Philip Guston te gast bij Picasso in Parijs - 4 -

 In het Picasso Museum in Parijs was er tot begin maart een tentoonstelling van de Amerikaanse artiest Philip Guston (1913-1980).

In de eerste ruimte hangen ze broederlijk naast elkaar met allebei een 'kunstenaar in zijn atelier'.

(links Picasso en rechts Guston - eigen foto)

Wanneer Guston in de jaren 1960 terug figuratief begint te schilderen, is dit meestal op grote formaten. Hij herneemt vaak thema's die hij in zijn beginjaren ook had gemaakt. Zo had hij in de begin jaren 1940 al werken gemaakt rond het geweld van straatbendes in New York. Die bendes gebruikten vuilnisbakdeksels als schilden en gebruikten wat ze onderweg vonden als aanvalswapens zoals blikken, glazen flessen, stenen, ... In de jaren zeventig werd Guston getroffen door de toenemende agressiviteit in de samenleving en in de grote wereld met oorlogen zoals in Vietnam. Hij schildert in 1977 "The Street" (175 x 281 cm) met een reeks armen en handen die vuilnisbakdeksels vasthouden en de tegenstanders liggen overhoop, je ziet enkel benen en voetzolen. Heel in de diepte naderen enkele spinnen, die in de Griekse Odysea de behoeders zijn van de tijd en zorgen dat geen enkel oorlogsslachtoffer wordt vergeten.

Zo ontdekte ik dat de schijnbaar cartooneske schilderijen niet alleen goed geschilderd waren, maar ook heel doordacht werden gecomponeerd met referenties naar de (kunst)geschiedenis.

(Guston : The Street 1977 - eigen foto)

Philip Guston te gast bij Picasso in Parijs - 3 -

 De Amerikaanse schilder Philip Guston (1913-1980) was een leergierige student die zich verdiepte in 'oude' (Michelangelo, Giotto, Piero della Francesca) en 'nieuwe' meesters (Picasso, de Chirico) en als 17-jarige probeerde hij deze invloeden samen te brengen in zijn "Moeder en kind". Een groot en indrukwekkend werk voor zo'n jonge kerel. Dit is mij duidelijk geworden in de tentoonstelling 'L'ironie de l'histoire' die te zien was in het Parijse Picassomuseum.

(Philip Guston : Mother and Child 1930 - eigen foto)

En hier een neo-classistisch werk van Picasso uit 1921 met eenzelfde thema.

(Picasso : Moeder en kind 1921 - ©artchive)

In 1937 wordt in Spanje het Baskische stadje Guernica aangevallen door Duitse bommenwerpers. Deze aanval maakte op vele artiesten een enorme indruk. Picasso schilderde zijn immense versie van het gebeuren, maar ook Guston schilderde een eigen versie, waarin ook duidelijk de invloeden van Italiaanse meesters uit de 16e eeuw terug te vinden zijn in de vorm (een tondo) , het kleurgebruik en de sterke perspectief werking.

(Guston : The Bombardement 1937 - eigen foto)

Philip Guston te gast bij Picasso in Parijs - 2 -

 Een van de laatste weken van de expo 'L'ironie de l'histoire' bezocht ik deze in het Picasso museum in Parijs. Naast uitdrukkelijk politiek geïnspireerde werken (zie Nixon papers vorig bericht) zijn er vooral figuratieve schilderijen te zien, eerst groot van formaat maar door zijn zwakkere gezondheid in zijn laatste levensjaar kleinere doeken. In januari 1979 werd Guston geveld door een zwaar hartinfarct. Daardoor werd hij gedwongen zich te beperken tot kleine formaten, vaak acryl op papier. Hij schilderde in zijn volgende en laatste anderhalve levensjaar vaak geïsoleerde voorwerpen die tegelijk heel alledaags, onmiddellijk leesbaar lijken én door hun cartooneske uitwerking vervreemdend overkomen. Schoenen, ladders, (rugby)ballen, televisietoestellen, hamburgers en toasts, kookketels... ze vormen het thema in die reeks laatste werken. Ze blijven bij de toeschouwer wrijven : goed geschilderd in de vooral rode, grijze en zwarte tinten die typisch Guston zijn maar met  verwarrende beeldtaal. Dat maakt zijn werk net zo intrigerend.

(drie maal Philip Guston zonder titel 1979 - eigen foto's)

Philip Guston te gast bij Picasso in Parijs - 1 -

 Tijdens een bezoek aan Parijs midden februari stond ook de expositie in het musée Picasso op het programma met als gast de Amerikaanse schilder en karikaturist Philip Guston (1913-1980).

De tentoonstelling focuste op maatschappijkritisch werk van Picasso en Guston. Beide artiesten hebben politiek machtsmisbruik aan de kaak gesteld in hun werk in schilderijen en grafisch werk met vaak veel gevoel voor wrange humor. Deze thematentoonstelling kreeg als toepasselijke titel dan ook De ironie van de geschiedenis. Deze expo liep tot 1 maart...

Guston begon na de Tweede Wereldoorlog zijn kunstenaarschap onder de invloed van het abstract expressionisme met dominante figuren als Jackson Pollock, Willem De Kooning en anderen die vooral in New York actief waren. Maar in 1966 brak Guston met de abstractie en zijn figuratieve werken baadden in een cartooneske sfeer.

In de periode van president Nixon (1969-1974) schreef de Amerikaanse auteur Philip Roth in 1971 "Our Gang", een politieke satire op het beleid van Nixon met zijn machtshonger, graaizucht en kuiperijen. Guston reageerde op dit boek met een reeks van meer dan 80 tekeningen, de zogenaamde Nixon Papers. Uit die reeks waren er in Parijs tientallen te zien. De neus van Nixon en de zware bril van zijn rechterhand en buitenlandminister Henry Kissinger vormen de visuele rode draad doorheen deze tekeningen. 

We zien hieronder verwijzingen naar het privé-vakantie-domein van Nixon in Florida deels betaald door belastinggelden en maffiagelden, zijn toenaderingspolitiek tot communistisch China (in koude oorlogtijden!), de militaire wapensteun aan Israël tijdens Jom Kippoeroorlog in 1973 en de oorlog in Vietnam(de bamboe kar).

(eigen foto's)

 

Fondation Cartier is verhuisd - 4 -

 De veelzijdige en diverse collectie van de Fondation Cartier krijgt in het centrum van Parijs een nieuwe thuis. De vele facetten binnen deze verzameling hedendaagse kunst belichten wil ik niet. Na de vorige berichten hier nog een laatste keer even stilstaan. In de hedendaagse kunst bezinnen vele artiesten zich over hun plaats in en relatie met de kunstgeschiedenis.

De Chinese artiest Huang Yong Ping maakte een installatie bij de foto van een bijeenkomst van vooraanstaande Westerse artiesten in Basel 1985. We zien er onder anderen Beuys, Kiefer en Kounellis. Voor de foto zien we een tafel met banken en daarop stapels papieren en boeken, die echter even in een wasmachine zijn gepasseerd. De tot een papieren brij gereduceerde teksten van de eens zo toonaangevende kunstenaars stelt vragen over hun relevantie en invloed. 

(installatie van Huang Yong Ping - eigen foto) 

David Hammons op zijn beurt stelt vragen over de fascinatie voor etnische kunst uit Afrika. Wat voor mensen ter plekke meestal rituele voorwerpen zijn worden tot een vorm van fetisj gemaakt door Westerse kunstenaars. Zijn installatie met een ceremonieel masker dat afgeschermd is door metalen draden stelt vragen over de relatie tussen de Afrikaanse leefwereld en de Westerse kunstscène. 

(David Hammons : The Mask -  eigen foto)

Fondation Cartier is verhuisd - 3 -

 In hartje Parijs bevindt zich naast/tegenover het Louvre de Fondation Cartier voor hedendaagse kunst. 

In de openingstentoonstelling zien we de verscheidenheid van de collectie en de accenten binnen de verzameling duidelijk weerspiegeld. Binnen de collectie Cartier ligt de focus onder anderen op het klimaat en het belang van de natuur. Bossen, bomen, ongerepte natuurgebieden en hun bewoners zien we dan ook vaak.

De regio Gran Chaco (grensgebied Paraguay-Brazilië-Argentinië-Bolivië) is een gebied met grote biodiversiteit die onder druk staat. We zien artiesten uit die regio met een eigen beeldtaal uitdrukking geven aan hun relatie met hun leefomgeving.

(Gran Chaco artiest Jorge Carema - eigen foto)

(Gran Chaco artiest Marcos Ortiz - eigen foto)

Nog in de sfeer van aandacht voor bossen en bomen zien we er ook een werk van de Italiaanse artiest Giuseppe Penone die met chlorofyl een bomenlandschap oproept (Il verde del Bosco).

(Guiseppe Penone : Il Verde del Bosco - eigen foto)

Fondation Cartier is verhuisd - 2 -

 Sedert 40 jaar stelt Fondation Cartier hedendaagse kunst tentoon én verzamelt deze. Dank zij hun verhuis naar de Place du Palais Royal kunnen ze nu hun collectie tonen. Ze tonen nu een "Exposition générale" waarbij de verschillende accenten van de collectie aan bod kunnen komen. Individuele artiesten, architectuur, urbanisatie, klimaatveranderingen... worden labyrintisch gepresenteerd doorheen de voortdurend wisselende zalen en zaaltjes en verschillende niveaus. 

De Japanse schilder Tadanori Yokoo werd gevraagd om de meeste van de individuele artiesten die een plek hebben in de collectie van de Fondation Cartier te portretteren. 

In deze 'Exposition générale' hangen ze samen en vormen een indrukwekkend geheel. Een picturale hommage aan vele hedendaagse artiesten. Hier een gedeeltelijk overzicht en enkele in close up. 

(Tadanori Yooko in Fondation Cartier- eigen foto's)

Fondation Cartier is verhuisd - 1 -

 Sedert oktober 2025 is de Fondation Cartier, een stichting voor hedendaagse kunst in o.a. Parijs, verhuisd van de Boulevard Raspail naar het hartje hartje Parijs aan de Place du Palais Royal. De glazen kubus werd verruild voor statige herenhuizen, de periferie voor het centrum.

Een hele huizenblok moest daarom binnenin helemaal verbouwd worden en dat is grondig gebeurd. Er werden muren weggehaald en manipuleerbare niveaus ingericht. Zo ontstaan er tussenverdiepingen waardoor de bruikbare expositieruimte binnen toeneemt ondanks de vaststaande buitenconstructie. Als bezoeker/toeschouwer wandel je in een labyrint met doorkijkjes, kleine zijkamertjes en uitzicht op de rue de Rivoli en het Louvre langs de andere kant van deze straat.

De 40ste verjaardag van deze stichting heeft met deze verhuis zichzelf opnieuw uitgevonden en op de kaart gezet, dat is het minste wat je kan zeggen.

(Fondation Cartier Parijs - zaalzichten eigen foto's)

Le ciel au-dessus de Paris

Midden februari enkele dagen in Parijs rondgeslenterd 

en vooral tentoonstellingen bezocht. 

Het natte weer was ook een mooi excuus, 

voor zover je een excuus zou nodig hebben 

om een museum te bezoeken. 

De dreigende luchten en 

de gietende regen gaven wel 

de kans om mooie foto's te nemen. 

(eigen foto - vanuit fondation Louis Vuitton woensdag 11 februari namiddag)

(eigen foto - buurt La Bourse woensdagavond 11 februari)

Gedateerd - vier maart

 

De Poolse dichter Stanislaw Baranczak (1946-2014) noteerde in zijn winterdagboek dat hij door een park liep op een grijze vierde maart in het jaar 1980. Vandaag is het vier maart en dit vers kan ons nog altijd tot mijmeren aanzetten.

Geen wereldschokkende gebeurtenis wordt in dit vers herdacht, maar daarom niet minder belangrijk.

4 - 3 - 80 : MISSCHIEN TOCH

              (uit : Winterdagboek)

Eigenlijk zou ik iets moeten doen, ze op een of andere manier moeten

waarschuwen, ze met zwaaiende armen te hulp schieten, schreeuwen

stop, dat heeft geen zin, maar als ik zie

hoe in het grauwe maartse park tussen de rijen kale acacia's

de jongen die voor mij loopt, tweemaal zo jong

en echt als ik, eerst schuchter dan vermetel

zijn arm om het middel van het meisje slaat, alsof hun nooit

iets zou kunnen overkomen, alsof zij niet datzelfde moment,

zij ook, afliepen op ...

denk ik dat er misschien toch nog ergens hoop is

(uit : Na de dood stond ik midden in het leven. Kopstukken van de naoorlogse Poolse poëzie. Vertaling Maarten Tengbergen. Uitg. P, Leuven, 2008, blz.  272)

Zie hoe de dichter een spanning opbouwt en weet dat hij als docent literatuur scherp in de gaten werd gehouden door het toen communistische autoritaire regime en gevoelig was voor de dreigende politieke situatie (inderdaad zou kort daarna de generaal Jaruzalski de macht overnemen en de vijs nog meer aanspannen). 

Dan kan je vermoeden waarvoor hij dit jonge koppeltje wilt waarschuwen. 

En dan zijn laatste lijn zonder punt... een open einde...

Gerhard Richter in Parijs - 3 -

 Ik wil nog een laatste keer terugkomen op de net afgelopen grote expo in Parijs (Fondation Louis Vuitton) over de Duitse schilder Gerhard Richter (1932). In vorige berichten toonde ik zijn figuratieve en abstracte schilderijen. Nu wil ik even stilstaan bij twee van zijn reeksen.

Er is eerst een reeks van zes zeer grote abstracte schilderijen (290 x 290 cm. of 300 x 300 cm)waarin de titel verwijst naar de inspiratiebron van de schilder, John Cage(1912-1992), gemaakt in 2006.  Deze werken tonen hoe de schilder er hard op gewerkt heeft, lagen toegevoegd en soms terug (gedeeltelijk) weer weggeveegd, spanningen opgebouwd tussen het horizontale en verticale, enz. Zoals een muziekstuk van Cage dat zoekt naar ritme en tonaliteit en tegelijk er probeert van los te komen, zo ook bieden de schilderijen van deze reeks een visuele zoektocht naar ritmes, structuren, tonen, dissonanten en harmonieën. 

(Gerhard Richter : uit de reeks Cage doek 2 en 3 - foto : Marc Deconinck)

Een andere reeks, waarmee de tentoonstelling in Parijs afsluit is de zwaar beladen reeks Birkenau. Deze reeks bestaat uit vier schilderijen van 260 x 200 cm. en zijn ontstaan in 2014, vanuit de confrontatie van de schilder met een aantal foto's gemaakt door gevangenen in het nazi concentratiekamp van Auschwitz-Birkenau. Het is een ultieme poging voor de Duitse Richter om deze zwarte pagina  uit de Duitse geschiedenis een plaats te geven. Het zijn vier grote werken die samen horen en die in hun samenhang moeten gezien worden. Richter vertrok van vier foto's die clandestien werden gemaakt in dat kamp. Hij schilderde deze op vier grote doeken, maar deze heeft hij overschilderd met grijze, donkere kleuren en daarover heen een aantal prominente rode vlakken in de eerste twee doeken en 'aangevuld' met groene vlakken in de laatste twee doeken. De gruwel van de kampen kon voor Richter  enkel in abstracte werken worden aangegeven. 

(Gerhard Richter : Birkenau 1 en 2 - eigen foto)

(Gerhard Richter : Birkenau 4 - eigen foto)