Een strand van papier

 Heel dikwijls zijn dichters nog het meest verwonderd over het dichten zelf. Dan hebben gedichten het maken van gedichten tot thema. Er gebeurt iets met en in de dichter die hijzelf/zijzelf niet kan bevatten. Je zou hele bloemlezingen kunnen samenstellen met gedichten die cirkelen rond het geheim van de poëzie. 

Zo ook is dit zomerse gedicht van Bert Voeten (1918-1992) een ode aan het schrijven.

DE ZON OP MIJN HAND

Schrijvend met de zon op mijn hand

ademend tussen blote woorden

op de strandwei van het papier

zie ik een kind door de regels lopen,

zorgeloos, met ogen die alles

drinken tot op de bodem. Alles.

Als ik het roep bij mijn eigen naam

blijft het even tussen twee zinnen

wachten, kijkt mij verwachtend aan,

ledigt mij en laat mij achter:

dorstend boven een zee van taal.

(uit : Het broeien van de zomer. Zomergedichten. Ingeleid door Menno Wigman. Amsterdam, uitg. 521, 2001, blz. 35)

Zo kan je ook dit schilderij van de Rotterdamse artiest Jan Schaeffer (1923-2018) lezen met kinderen die 'alles drinken tot op de bodem', omdat ze helemaal opgaan in hun spel met zand en water.

(Jan Schaeffer : Spelende kinderen op het strand - na 2000 - ©Kunstveiling.be)

Zomerse tijden

 Warme zomerse dagen zijn niet altijd zo welkom en vooral de hittegolfdagen vormen een uitdaging voor het menselijke lichaam én voor de samenleving. Niet zo verwonderlijk dat er sommige mensen het niet zo hebben gemunt op de zomer en zeker op de (ondertussen niet meer zo exclusief) zuiderse temperaturen. 

(©RodeKruis)

Daarin staan ze niet alleen, wat blijkt uit een vers van de Nederlandse dichter Remco Campert (1929-2022). Hij plaatst er de koude die bewaart tegen de warmte die verwoest. Vele mensen die van ver of nabij bosbranden hebben meegemaakt of nog meemaken zullen dit wellicht beamen.

TEGEN DE ZOMER

Niets is vernielender dan de warmte.

De kou houdt in stand is statisch

de warmte beweegt met de vernieling mee

en wekt een valse schijn

van zon gezondheid zinvolle zonde.

De warmte vleit paait belooft

maakt stofgoud van stof

liefde van begeerte

poëzie van leugens.

Ik hou niet van de warmte

broedplaats van muggen en maden

poel van limonade en andere slopende dranken.

Schenk me liever klare

kou en koffie.

Destructie bevroren duidelijk zichtbaar

en aanvaardbaar.

Wie in de kou zit schept geen illusies

maar schept sneeuw vrij ongenaakbaar

in de menselijke

soms bovenmenselijke winter.

(uit : Camper, Remco, Dichter, uitg. de bezige bij, Amsterdam, 2015, blz. 211)

10e biënnale van de schilderkunst - in Machelen -

 De derde locatie van de biënnale van de schilderkunst in de Leiestreek is het Raveelmuseum in Machelen, dat zopas is heropend na een aantal werken aan het gebouw en het herinrichten van de vaste collectie.

Ook hier wil ik enkele kunstenaars en kunstwerken even van naderbij bekijken en zien hoe deze 'schilderkunst' begrijpen.

Er zijn meerdere werken te zien van de in 2013 overleden Amerikaanse beeldhouwer en schilder Richard Artschwager, waaronder een zelfportret uit 2009 met in de titel tussen haakjes de verduidelijking (?) Ghost. Het werk is gemaakt met houtskool en acrylverf. 

(Richard Artschwager : Self Portrait (Ghost) 2009 - foto: Marc Deconinck)

De Italiaanse Mariella Simoni werkt op monumentale houten panelen die op de grond liggen. Ze brengt pigmenten aan die vermengd zijn met olie en harsen, waardoor het werk na het maakproces nog blijft 'leven' omdat deze materialen blijven veranderen. Zo is 'tijd' een factor die mee vorm geeft aan een werk.

(Mariella Simoni : Senza titolo - 1990-1992 - eigen foto)

In deze drie berichten over de biënnale zijn slechts enkele werken getoond, dus om deze beter te kunnen kaderen is een bezoek aan deze drievoudige tentoonstelling aan te raden, nog mogelijk tot en met 18 oktober.

10e biënnale van de schilderkunst - in Deurle -

In een vorig bericht maakte ik al melding van de tiende editie van de biënnale van de schilderkunst in de Leiestreek. Nu wil ik enkele werken en kunstenaars van nader bekijken in het Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle. 

Wat dicht blijft bij de klassieke opvatting over schilderkunst zijn de tentoongestelde werken van de Britse Lubaina Himid (1954), die deze zomer ook present is in de Biënnale van Venetië als vertegenwoordiger van Groot-Brittannië.

In Deurle zijn enkele werken op hout te zien. Enerzijds een reeks deuren met daarop Afrikaanse vrouwen die elk vanop haar eigen deur converseert met de andere vrouwen. Anderzijds is er een beperkte selectie van 4 uit een installatie uit 2023 met 64 dunne hoge plankjes die de titel 'Aunties' meekregen. Himid verwijst naar de individualiteit van elke mens, door elke plank anders te beschilderen. Ze wil met deze reeks de vele vrouwen eren die haar in minder of meerdere mate hebben beïnvloed als familielid, als toevallige gesprekspartner op de markt, als lerares of ... Deze niet-alledaagse dragers zorgen dat het begrip 'schilderkunst' opengebroken wordt.

(Lubaina Himid : uit de reeks Five Conversations 2019 - eigen foto)

(Lubaina Himid : uit de reeks Aunties 2023)

Een andere vrouw is de in Brazilië geboren Erika Verzutti (1971) die vooral actief is met sculptuur. Er zijn in Deurle zeven reliëfs te zien die werden gegoten in brons. Er werd telkens kleur in verwerkt zoals hieronder met haar werk 'Homopatia Mondrian'. De verf en de structuur van het reliëf verwijzen naar de werken van Piet Mondriaan.  Sculptuur die schilderkunstig wil zijn.

(Erika Verzutti : Homopatia Mondrian 2020 -eigen foto)

De Franse Carlotta Bailly-Borg (1984) gebruikt velerlei technieken in haar artistieke praktijk (tekenen, schilderen, keramiek, fresco...). Hier in Deurle is ze aanwezig met een reeks gezandstraalde glaspanelen met vloeibare lichamen erop. Dankzij het zonlicht worden de schaduwen die ze vormen nog een extra laag van het kunstwerk. Schilderen met glas en met licht...

(Carlotta Bailly-Borg : And hearts shut 2026- eigen foto)

 

(de schaduw van 'And hearts shut - Carlotta Bailly-Borg 2026 - eigen foto)

10e biënnale van de schilderkunst - in Deinze -

 Nog tot 18 oktober kan je in de Leiestreek de tiende editie ontdekken van de biënnale van de schilderkunst in drie musea. Nu gaan we in MUDEL (Museum van Deinze en de Leiestreek) van start voor onze ontdekkingstocht. 

Deze tiende versie wil uitdrukkelijk onderzoeken hoe het begrip schilderkunst kan uitgebreid worden, voorbij het bekende basisgegeven van 'schilderen op doek'. Er zijn nog vele 'klassieke' schilderwerken te zien op doek of op papier zoals Tinus Vermeersch of Enk De Kramer.

(Enk De Kramer : Untitled -werk op papier ca. 1990 - eigen foto)

(Tinus Vermeersch - op doek - eigen foto)

Maar andere artiesten blijven met doek en kleur werken, zoals Sebastian Kulbaka, maar het doek is met borduurwerk bewerkt en met was waarop hij dan tekent en schildert. Mooi is hoe het grote doek "The diver" rechtop staat en hoe je als toeschouwer heel dichtbij kunt kijken langs voor én langs achter het doek. Dan zie je beter hoe de artiest meerdere technieken door elkaar heen gebruikt. Is het een schilderij? Ja, in zekere zin. Is het een textielwerk? Ja, in zekere zin. 

(Sebastian Kulbaka Diver 2026 - eigen foto)

Tot slot in MUDEL wil ik nog één bekende artiest even erbij halen, ROA, die gekend is om zijn street-art met grote zwart-wit dieren. Hier heeft hij als blijvend merkteken ook een van de buitenmuren voorzien van zijn "Leie stilleven". Daarnaast zijn er in het museum enkele andere werken te zien, zoals je hieronder kan merken.

Zijn zijn werken schilderijen? Ja, maar ook tekeningen én de street-art werken door hun monumentaliteit worden het zelf ook in zekere zin 'monumenten'.

(tweemaal ROA - eigen foto)

 

Alle dagen feest in Sainte-Sévère

 In het zuiden van het departement Indre is er een dorpje dat bekend werd dank zij één film. Het dorp is Sainte-Sévère-sur-Indre en de film is Jour de fête van de Franse regisseur en acteur Jacques Tati (1907-1982).

(eigen foto)

Tijdens Wereldoorlog II heeft Tati een aantal maanden ondergedoken geleefd op een boerderij in de nabijheid van het dorpje Sainte-Sévère. Wanneer hij na de oorlog zijn eerste film draaide, dacht hij aan het landelijke dorp waar de tijd lijkt stil te staan. Of toch niet? Want tijdens het jaarlijkse dorpsfeest kunnen de inwoners voor het eerst kennismaken met onder meer een Amerikaanse film...

Dit dorp nu bezoeken is toch een soort trip 'back in time'. Het dorpsplein is behouden zoals het werd gefilmd door Tati in 1949.

(foto Marc Deconinck)

 Het oude gemeentehuis is nu ingericht als 'maison de jour de fête' rond de film. Maar toen ik er was, was deze tentoonstelling niet open. Je ziet hier dan ook slechts enkele algemene foto's. 

Een bezoekje vol nostalgie waarna je beter beseft hoe in zeventig jaar onze samenleving enorm is geëvolueerd.

(zicht op dorp Sainte-Sévèrine - foto Marc Deconinck)

En deze zomer, vanaf eind juli, wordt een Tati-retrospectief georganiseerd in een aantal Vlaamse Arthouse cinema's. Een mooie zomertip misschien?!

Zomerse zon

 In deze warme weken is lang liggen in de zon misschien niet de beste optie, maar genieten van het lange licht kunnen we allemaal wel. Over dit zomerse genieten een vers en een schilderij.

De Engelse schilder Henry Scott Tuke (1858-1929) is bekend als schilder van landschappen, al dan niet bevolkt met (voornamelijk) jonge mannen.

Hier uit 1921 zijn zonnebaders...

(H.S. Tuke : The Sunbathers 1921 - ©GalleryThane)

En daarbij als schilderij met woorden een vers van de Nederlandse dichter Hans Andreus (1926-1977) uit zijn eerste dichtbundel (1951) Muziek voor kijkdieren . Als je het gedicht luidop zegt zal je merken hoe de woorden als het ware pizzicato zingen, korte dansende ritmes die prikkelen, gedragen door het ritme van de i-klanken, afgewisseld met de lange aa-klank die languit ligt te liggen. 

LIGGEN IN DE ZON

Ik hoor het licht het zonlicht pizzicato

de warmte spreekt weer tegen mijn gezicht

ik lig weer dat gaat zo maar niet dat gaat zo

ik lig weer monomaan weer monodwaas van licht.

Ik lig languit lig in mijn huid te zingen

lig zacht te zingen antwoord op het licht

lig dwaas zo dwaas niet buiten mensen dingen

te zingen van het licht dat om en op mij ligt.

Ik lig hier duidelijk zeer zuidelijk lig zonder

te weten hoe of wat ik lig alleen maar stil

ik weet alleen het licht van wonder boven wonder

ik weet alleen maar alles wat ik weten wil.

(uit: Andreus, Hans, Verzamelde gedichten, uitg. Bert Bakker, Amsterdam, 1985, blz. 18)

Crozant - autoreflecties

 Bij het bezoek aan het schilderdorpje Croizant (dep. Creuse) waren op de parkingweide, bij het binnenrijden van het dorp, een veelvoud aan oldtimer-auto's te zien, allemaal mooi opgeblonken en keurig naast elkaar geparkeerd. Dat leverde enkele mooie reflecties op.

Crozant en de schilderswandeling

 Het dorpje Croizant (zie vorige bericht) zet volop in op toerisme en combineert een mooie streek met veel bossen en waterlopen met een vleugje geschiedenis. 

Boven de samenvloeiing van de Sédelle en de Creuse torent de ruïne van een groot middeleeuws kasteel. Het dorpje ligt iets hogerop en vanaf het kerkje vertrekt een wandeling die de toerist naar beneden voert, langs de Sédelle om dan terug omhoog te klimmen naar het dorp terug. Aan het startpunt kijk je ook over de ruïnes van de burcht. Langs dit parcours zijn enkele borden met afbeeldingen van schilderijen die artiesten van de zogenaamde 'school van Crozant' (maar er is nooit een echte school of beweging geweest) op die of die plek hebben geschilderd. 

Een korte wandeling van vier kilometer die natuur, geschiedenis en cultuur samenbrengt. 

Ik heb er alvast van genoten. Geniet maar mee...

(eigen foto's )

Croizant en de vallei van de schilders Hotel Lépinat

Helemaal in het noorden van het departement Creuse, een van de dunst bevolkte regio's van Frankijk, ligt het dorpje Croizant aan samenvloeiing van de Creuse en de Sédelle.  

Dank zij de society-dame George Sand (1804-1876) die woonde in Nohant (dep. Indre) , ca. 46 km. ten noorden van Crozant, maakten vele contemporaine artiesten kennis met de streek die zij beschreef in haar boeken en brieven als mooi en aantrekkelijk. Met een aantal van haar gasten bezocht ze de dorpjes Crozant en Fresselines langs de rivier de Creuse. Dank zij de spoorwegverbinding via het naburige dorpje Saint-Sebastien vonden vele schilders de weg naar deze dorpen om er 'en plein air' te schilderen. Dit buiten schilderen was "in" bij vele jonge schilders, mede onder invloed van de Britse schilder John Constable. 

Het plaatselijke hotel Lépinat werd de uitvalsbasis voor vele schilders en is nu omgevormd tot een klein museum met aandacht voor de vele, vaak minder bekende landschapschilders die vanuit Crozant rondtrokken met hun schildersezel.

 Hier enkele van de vele schilders die tussen pakweg 1840 en 1914 een deel van hun tijd doorbrachten in Crozant en er een deel van hun oeuvre realiseerden : Armand Guillaumin, Maurice Leloir, Alfred Smith, Fernand Maillaud, Anders Osterlind, Claude Monet,... Deze impressionisten en post-impressionisten worden in Crozant niet vergeten.

Tijdens mijn bezoek in mei 2026 stonden de werken van Fernand Maillaud (1862-1948) centraal. Naast de landschappen uit de streek zag ik ook een zicht op Brugge van deze artiest.

(een landschap van Fernand Maillaud - foto : Marc Deconinck)

Bij de andere tentoongestelde schilders hier een zicht op de rivier de Creuse door Paul Madeline ((1863-1920). 

(eigen foto - Paul Madeline)

Musée Estève in het Hôtel des Echevins in Bourges

In het voormalige schepenenhuis van Bourges is het museum Estève gevestigd. Maurice Estève (1904-2001) was een plaatselijke artiest die in 1985 een grote schenking van zijn kunst doet aan de stad Bourges. In de jaren 2020 werd het 'eerste' museum Estève gesloten voor een grondige renovatie en nieuwe opstelling van de collectie en in 2025 werd het vernieuwde museum heropend.

Deze voor mij onbekende kunstenaar was een begenadigd schilder en tekenaar die zich liet inspireren door Fouquet, Ucello, Poussin, Picasso en vooral Cézanne. Hij maakte tekeningen en schilderijen en ontwierp ook kartons voor tapijten. Van deze verschillende aspecten zijn er in het museum voorbeelden te zien. De combinatie van een laatmiddeleeuws stadspaleis met een 20ste eeuwse kunstenaar doet het wel. Hier enkele eigen foto's als smaakmakertjes.

Het "Hôtel des échevins" in Bourges.

 

Een zaalzicht binnen met centraal een foto van Maurice Estève.

Een van zijn schilderijen uit 1929 :La feuille volante.

Bourges met een beeldige kathedraal

 De kathedraal van Bourges is toegewijd aan St. Etienne (Sint Stefanus, de eerste christelijke martelaar) en maakt indruk door zijn omvang. Zelfs als je niet binnengaat, zijn de beeldhouwwerken in de portalen ook impressionant. De vele figuren en scenes verwijzen naar Bijbelse verhalen. De verfijning en de gedetailleerde uitwerking getuigen van een groot vakmanschap van de middeleeuwse beeldhouwers. Hier een kleine verzameling om enig idee te geven...

Eerst een overzicht van het gehele gebouw.

(zicht vanuit het zuidoosten op de kathedraal van Bourges - eigen foto)

De hoofdingang is de westgevel met boven de centrale deur het timpaan met het laatste oordeel: centraal de oordelende Christus met net onder hem de engel Michael en de weegschaal in de hand, onderaan de graven die zich openen en de doden die uit hun graf klauteren. Aan de rechterhand van Christus de doden die gered worden en de hemel zullen mogen binnengaan , aan de linkerkant zij die verdoemd worden tot het eeuwige hellevuur.

(timpaan boven hoofdingang van de kathedraal - eigen foto)

In de kapitelen en de kleinere sculpturen zien we scenes uit het Oude Testament (de ark van Noach, het verhaal van de tuin van Eden, profeten, enz...). Hier en daar zijn nog sporen van de polychromie die op en achter de beelden was... De middeleeuwse mens zag heel die gevelpartijen in kleuren, wat voor ons nu moeilijk te vatten is.

(Adam en Eva met hun vijgenblad omdat ze beseften dat ze naakt waren
die uit het Aards Paradijs worden verdreven door een engel met zwaard -
bemerk nog sporen van polychromie achter de figuren - eigen foto) 

Bourges met een grote/grootse kathedraal

 Bourges, eens een belangrijke stad in het Romeinse Gallië en later in het graafschap Berry, is nu hoofdstad van het departement Cher en zetel van het aartsbisdom Bourges.

De kathedraal is een indrukwekkend laatmiddeleeuws bouwwerk met unieke glasramen, verspreid over drie verdiepingen. De onderste ramen zijn van dichtbij te bewonderen, omdat ze beginnen op ongeveer anderhalve meter boven de begane grond. Tijdens een bezoek op het middaguur op een zonovergoten 8 mei was het voluit genieten van kleur en lichtinval.

(zicht op de twee hoogste niveaus van glasramen,
de laagste rij zijn hier niet te zien - eigen foto)

Hier een detail van een van de onderste glasramen, die je kan dichtbij benaderen omdat de benedenste taferelen zich ongeveer op ooghoogte bevinden.

(taferelen uit Nieuwe Testament met Jezus - eigen foto)

(taferelen met Johannes de Doper - eigen foto)

Bourges ... een tussenstop met een grootse geschiedenis

 In het vroegere graafschap Berry (denken we maar aan het befaamde getijdenboek van de graaf van Berry met schitterende miniaturen voor elke maand van het jaar) beleefde de stad Bourges tijdens de middeleeuwen zijn tweede bloeitijd (na de Romeinse periode in de eerste eeuwen van onze jaartelling). Handel en nijverheid zorgden voor welvaart die nu nog te zien is in de vele huizen in de oude binnenstad en in de grote en grootse kathedraal. Voor vele mensen die zuidwestwaarts op vakantie gaan is Bourges een eerste of laatste tussenstop.

Een wandeling doorheen het centrum toont de restanten van de (laat)middeleeuwse welvaart met vakwerkhuizen, grote burgerhuizen en heuse stadspaleizen. Aangenaam om te kuieren (dat verticale luieren volgens Toon Hermans) ook al blijft in de oude binnenstad de auto nog prominent aanwezig.

(links zijn sporen van oude romeinse vestingmuur nog te zien)

(eigen foto's binnenstad Bourges)