Croizant en de vallei van de schilders Hotel Lépinat

Helemaal in het noorden van het departement Creuse, een van de dunst bevolkte regio's van Frankijk, ligt het dorpje Croizant aan samenvloeiing van de Creuse en de Sédelle.  

Dank zij de society-dame George Sand (1804-1876) die woonde in Nohant (dep. Indre) , ca. 46 km. ten noorden van Crozant, maakten vele contemporaine artiesten kennis met de streek die zij beschreef in haar boeken en brieven als mooi en aantrekkelijk. Met een aantal van haar gasten bezocht ze de dorpjes Crozant en Fresselines langs de rivier de Creuse. Dank zij de spoorwegverbinding via het naburige dorpje Saint-Sebastien vonden vele schilders de weg naar deze dorpen om er 'en plein air' te schilderen. Dit buiten schilderen was "in" bij vele jonge schilders, mede onder invloed van de Britse schilder John Constable. 

Het plaatselijke hotel Lépinat werd de uitvalsbasis voor vele schilders en is nu omgevormd tot een klein museum met aandacht voor de vele, vaak minder bekende landschapschilders die vanuit Crozant rondtrokken met hun schildersezel.

 Hier enkele van de vele schilders die tussen pakweg 1840 en 1914 een deel van hun tijd doorbrachten in Crozant en er een deel van hun oeuvre realiseerden : Armand Guillaumin, Maurice Leloir, Alfred Smith, Fernand Maillaud, Anders Osterlind, Claude Monet,... Deze impressionisten en post-impressionisten worden in Crozant niet vergeten.

Tijdens mijn bezoek in mei 2026 stonden de werken van Fernand Maillaud (1862-1948) centraal. Naast de landschappen uit de streek zag ik ook een zicht op Brugge van deze artiest.

(een landschap van Fernand Maillaud - foto : Marc Deconinck)

Bij de andere tentoongestelde schilders hier een zicht op de rivier de Creuse door Paul Madeline ((1863-1920). 

(eigen foto - Paul Madeline)

Musée Estève in het Hôtel des Echevins in Bourges

In het voormalige schepenenhuis van Bourges is het museum Estève gevestigd. Maurice Estève (1904-2001) was een plaatselijke artiest die in 1985 een grote schenking van zijn kunst doet aan de stad Bourges. In de jaren 2020 werd het 'eerste' museum Estève gesloten voor een grondige renovatie en nieuwe opstelling van de collectie en in 2025 werd het vernieuwde museum heropend.

Deze voor mij onbekende kunstenaar was een begenadigd schilder en tekenaar die zich liet inspireren door Fouquet, Ucello, Poussin, Picasso en vooral Cézanne. Hij maakte tekeningen en schilderijen en ontwierp ook kartons voor tapijten. Van deze verschillende aspecten zijn er in het museum voorbeelden te zien. De combinatie van een laatmiddeleeuws stadspaleis met een 20ste eeuwse kunstenaar doet het wel. Hier enkele eigen foto's als smaakmakertjes.

Het "Hôtel des échevins" in Bourges.

 

Een zaalzicht binnen met centraal een foto van Maurice Estève.

Een van zijn schilderijen uit 1929 :La feuille volante.

Bourges met een beeldige kathedraal

 De kathedraal van Bourges is toegewijd aan St. Etienne (Sint Stefanus, de eerste christelijke martelaar) en maakt indruk door zijn omvang. Zelfs als je niet binnengaat, zijn de beeldhouwwerken in de portalen ook impressionant. De vele figuren en scenes verwijzen naar Bijbelse verhalen. De verfijning en de gedetailleerde uitwerking getuigen van een groot vakmanschap van de middeleeuwse beeldhouwers. Hier een kleine verzameling om enig idee te geven...

Eerst een overzicht van het gehele gebouw.

(zicht vanuit het zuidoosten op de kathedraal van Bourges - eigen foto)

De hoofdingang is de westgevel met boven de centrale deur het timpaan met het laatste oordeel: centraal de oordelende Christus met net onder hem de engel Michael en de weegschaal in de hand, onderaan de graven die zich openen en de doden die uit hun graf klauteren. Aan de rechterhand van Christus de doden die gered worden en de hemel zullen mogen binnengaan , aan de linkerkant zij die verdoemd worden tot het eeuwige hellevuur.

(timpaan boven hoofdingang van de kathedraal - eigen foto)

In de kapitelen en de kleinere sculpturen zien we scenes uit het Oude Testament (de ark van Noach, het verhaal van de tuin van Eden, profeten, enz...). Hier en daar zijn nog sporen van de polychromie die op en achter de beelden was... De middeleeuwse mens zag heel die gevelpartijen in kleuren, wat voor ons nu moeilijk te vatten is.

(Adam en Eva met hun vijgenblad omdat ze beseften dat ze naakt waren
die uit het Aards Paradijs worden verdreven door een engel met zwaard -
bemerk nog sporen van polychromie achter de figuren - eigen foto) 

Bourges met een grote/grootse kathedraal

 Bourges, eens een belangrijke stad in het Romeinse Gallië en later in het graafschap Berry, is nu hoofdstad van het departement Cher en zetel van het aartsbisdom Bourges.

De kathedraal is een indrukwekkend laatmiddeleeuws bouwwerk met unieke glasramen, verspreid over drie verdiepingen. De onderste ramen zijn van dichtbij te bewonderen, omdat ze beginnen op ongeveer anderhalve meter boven de begane grond. Tijdens een bezoek op het middaguur op een zonovergoten 8 mei was het voluit genieten van kleur en lichtinval.

(zicht op de twee hoogste niveaus van glasramen,
de laagste rij zijn hier niet te zien - eigen foto)

Hier een detail van een van de onderste glasramen, die je kan dichtbij benaderen omdat de benedenste taferelen zich ongeveer op ooghoogte bevinden.

(taferelen uit Nieuwe Testament met Jezus - eigen foto)

(taferelen met Johannes de Doper - eigen foto)

Bourges ... een tussenstop met een grootse geschiedenis

 In het vroegere graafschap Berry (denken we maar aan het befaamde getijdenboek van de graaf van Berry met schitterende miniaturen voor elke maand van het jaar) beleefde de stad Bourges tijdens de middeleeuwen zijn tweede bloeitijd (na de Romeinse periode in de eerste eeuwen van onze jaartelling). Handel en nijverheid zorgden voor welvaart die nu nog te zien is in de vele huizen in de oude binnenstad en in de grote en grootse kathedraal. Voor vele mensen die zuidwestwaarts op vakantie gaan is Bourges een eerste of laatste tussenstop.

Een wandeling doorheen het centrum toont de restanten van de (laat)middeleeuwse welvaart met vakwerkhuizen, grote burgerhuizen en heuse stadspaleizen. Aangenaam om te kuieren (dat verticale luieren volgens Toon Hermans) ook al blijft in de oude binnenstad de auto nog prominent aanwezig.

(links zijn sporen van oude romeinse vestingmuur nog te zien)

(eigen foto's binnenstad Bourges)

Een bijzondere tuinbezoeker

 Van tijd tot tijd wordt onze tuin bezocht door zwarte eekhoorns. Meervoud, hoewel er meestal slechts één te zien is, 

(eekhoorn in tuin - december 2025
eigen foto)

waren ze één keer met z'n tweeën. Midden een stad, 

vlakbij een klein ingesloten park, sta je soms verwonderd

over de veelvoud aan dierlijk leven.

Dichter Marc Tritsmans observeert ook in zijn omgeving

eekhoorns en deze observatie mondt, zoals we mogen verwachten

van dichters, uit in een vers, gelezen in de Poëziekrant (nr. 2 van 2026).

In de takken, die ik tot daarnet

enkel van op de grond vaagweg

kon zien ontdek ik nu in het spoor

van deze watervlugge eekhoorn

een eerder onontwarbaar en geheim

netwerk van wegen en paadjes dat

zich in deze driedimensionale wereld

plots volledig ontvouwt. Mogelijkheden

duiken overal op en hoe onverwacht

speels gaat het er hier aan toe: telkens

tonen zich nieuwe ontsnappingsroutes en

uitdagende sprongen die onze veerkracht

en souplesse permanent testen. En het

zijn die scherpe nagels en mijn pluimstaart

die het verschil maken. Al snel is hoogte

geen enkel punt meer, vallen geen optie.

Pontigny

 Tussen Troyes en Auxerre bevindt zich het dorpje Pontigny, in de grensstreek Champagne en Bourgondië,  met de restanten van een cisterciënzerabdij. Deze abdij werd in 1114 gesticht en de huidige kerk dateert van ca. 1137-1150. De romaanse stijl ademt al iets gotisch dank zij de kooromgang van rond het jaar 1200. 

(eigen foto - abdijkerk van Pontigny)

De robuuste en sobere architectuur blijft ook vandaag indruk maken, al tonen de sporen van vocht her en der de vergankelijkheid van deze gebouwen. Nu wordt de kerk vooral gebruikt voor concerten en tentoonstellingen, terwijl de aanpalende resterende kloostergebouwen horeca, shop en kleinere vergaderruimtes herbergen. 

(detail binnenzicht Pontigny - eigen foto)

(zijbeuk Pontigny - eigen foto)

Troyes - museum van schone kunsten

In de vroegere abdij St. Loup hebben een aantal musea onderdak gevonden : de schone kunsten, de archeologie, de zogenaamde 'histoire naturelle' (over natuur met vele opgezette dieren etc.).

Nadat ik de vorige dag was ingepalmd door het mooie vernieuwde museum voor moderne kunst, werd ik hier teruggeworpen naar zestig jaar terug en meer. De stoffige opstelling van de schilderijen kon de aandacht niet lang gaande houden. 

(zichten op zalen schilderkunst - eigen foto's)

In de afdeling archeologie en beeldhouwkunst hielp het dat je kan wandelen rondom de meeste sculpturen en ze van dicht bekijken. Ook enkele merkwaardige en mooie beelden konden mij bekoren. Maar toch, de opeenhoping van beelden zonder enig verhaal of parcours met duiding deden niet zo'n deugd. 

(De denkende man -ca. 1240 - eigen foto)

(gevleugelde waterspuwer afkomstig van de kathedraal - eigen foto)

Troyes : schitterend museum voor moderne kunst -5-

 Als bezoeker met een bijzondere interesse in Wereldoorlog I was ik verrast met twee schilderijen én omwille van de schilder én omwille van het onderwerp. Edouard Vuillard die ik niet onmiddellijk associeer met wat ik in Troyes (Musée d'Art Moderne) te zien kreeg; ik denk eerder aan Parijse scènes of huiselijke taferelen. En zo kom ik aan mijn tweede verbazing : het onderwerp van de twee schilderijen is een fabriek die oorlogstuig maakt. Een industrieel gegeven, op het ene doek in avondlicht en op het andere overdag.

Beide doeken zijn ook relatief groot (75 x 154 cm.).

(E.Vuillard : L'Usine de guerre, effet de soir 1917 - eigen foto)

(E.Vuillard : L'Usine de guerre à Oullins, effet de jour 1917 - eigen foto)

Zo heb ik met dit en voorgaande berichten gepoogd enig idee te geven van de mooie collectie en presentatie van dit museum.

Gedateerd - tweeëntwintig juni

 

De Nederlandse Judith Herzberg (1934) was reeds als jonge

(Judith Herzberg - ©Theaterkrant)

dichteres de immer verwonderde vrouw die zich laat aanspreken door de kleine en grote dingen des levens. Als kind leefde ze jaren ondergedoken tijdens Wereldoorlog II en haar ouders waren ondertussen weggevoerd naar Nazikampen. Die overleefden de oorlog, maar deze ervaringen zullen haar observatievermogen wel aangescherpt hebben. Ze schrijft met gewone woorden over het kleine en grote (on)geluk. Zo ook in dit vers van 22 juni 1964...

STADSGELUIDEN

Stadsgeluiden in de warme nacht

hebben, als op een schilderij, een achtergrond.

Een vliegtuig ronkt tegen een fond van auto's

een bromfiets schiet luidruchtig links omlaag.

Ik hoor het graag, het doet me denken aan

22 juni 1964, dat is vanavond.

(uit: Suburbia. De mooiste gedichten over de stad uit Nederland & Vlaanderen. Verzameld door Johan van Cauwenberg, uitg. p, Leuven, 2003, blz. 244)

Juni Gay Pride maand - 3 -

 Vooraleer homoseksualiteit een openlijke en benoemde plaats kreeg in de samenleving en de kunsten (wat in vele landen nog altijd geen plaats krijgt!!!) werd er via omwegen wel veel homo-erotiek getoond. 

Die omwegen waren veelvuldig en soms verrassend. Vele verhalen vormden een mooie "pré-texte", een voorwendsel, om mannen in uitdagende poses te verbeelden.

De klassieke mythologie leverde verhalen over Zeus, Apollo, Laocoon, Hercules, Prometheus die werden omgezet in sculpturen of schilderijen met naakte mannen.

Uit 1588-1590 hier een schilderij van Cornelis van Haarlem, met als thema de strijd der titanen. Je struikelt over de vele lichamen die in allerlei posities te kijk worden gezet.

(C. van Haarlem : De val der titanen - ©Wikipedia)

Maar ook de christelijke en Bijbelse verhalen bieden stof genoeg voor vooral mannelijk naakt. Meest bekend is daarbij de heilige Sebastiaan, maar ook andere heiligen en Bijbelfiguren werden graag in al hun mannelijke lijfelijkheid verbeeld. De geaardheid van onder anderen Michelangelo en later Caravaggio was algemeen gekend, maar omwille van hun artistieke talenten werden die door de vingers gezien.   Tien jaar na Cor. van Haarlem hier een verrijzenis van Christus zoals die werd geschilderd door El Greco en te zien is in het Prado in Madrid.

(El Greco : Verrijzenis van Christus ca. 1697 - ©museo del prado)

PRIDE ... nu in de lage landen relatief gemakkelijk, maar naast trots blijft het ook opkomen voor het behoud van en/ of het groeien naar een meer open samenleving.

 

Troyes : schitterend museum voor moderne kunst -4-

 In vorige berichten was ik al lovend over het Musée d'Art Moderne in Troyes, opgebouwd rond de privécollectie van het echtpaar Lévy. Zij stonden in persoonlijk contact met meerdere kunstenaars, maar vooral met schilder André Derain en met multi-kunstenaar Maurice Marinot. Via die verzamelaars zou het museum in Troyes een van de grootste verzamelingen werken van Derain bezitten. Er is zelfs een aparte zaal aan hem voorbehouden, met diverse werken uit de verschillende periodes van zijn artistieke leven.

(André Derain : Paysage avec cheval blanc ca 1946-1950 - eigen foto)

(André Derain : twee landschappen - eigen foto)

Marinot was schilder, keramist, glazenier en goede vriend van het echtpaar Lévy. Ook hij mag een eigen zaal innemen in het museum.

Zo word je als bezoeker ingeleid in de verzamelpassie van dit welgesteld koppel, dat bij hun dood hun collectie overmaakten aan de Franse staat. En zo kunnen we meegenieten van hun fascinatie voor de, vooral Franse,  kunst van eind 19e en de eerste vijf decennia van de 20ste eeuw. 

(vitrine met glaswerk van Maurice Marinot - eigen foto

(Maurice Marinot : Les soleils 1906- eigen foto)

Troyes : schitterend museum voor moderne kunst -3-

 In deze derde bijdrage over het vernieuwde museum van moderne kunst in Troyes (Fr.-departement Aube) opnieuw enkele smaakmakers, na een reeks vrouwenportretten in vorig bericht, nu een aantal landschappen en stadsgezichten die opnieuw een soort staalkaart vormen van de verschillende facetten van de collectie Pierre en Denise Lévy. 

We zien een gezicht op de Seine in Parijs aan de Quai des Grands-Augustins, geschilderd door Albert Marquet in 1911.

(eigen foto)

Tien jaar later schilderde Chaïm Soutine het klooster van de Kapucijnen in Céret.

(foto : Marc Deconinck)

Dan maken we een sprong naar 1953 met een schilderij van de Portugees-Franse schilderes M.H. Vieira da Silva : La Plaine - Bords de la Tamise.

(eigen foto)

Als laatste in deze rij nog eens naar Parijs, nu met een schilderij van Nicolas de Staël uit 1954 : La Tour Eiffel.

(eigen foto)

Juni Gay Pride maand - 2 -

 Zoals in het bericht van 6 juni laatst wordt wereldwijd door de lbgtq+ personen en hun sympathisanten geparadeerd en betoogd onder de overkoepelende benaming : Pride. Trots om de eigen manier van liefhebben te tonen en te betogen dat er niets fout is als iemand een ander iemand bemint, hoe verschillend dit ook is ten aanzien van het heterorelatiemodel.

In de loop van de geschiedenis was (en is nog altijd op vele plaatsen) er geen ruimte om lief te hebben zoals je jezelf als persoon in de wereld ontdekt. Dat voedde een soms intense subcultuur die zich meestal bewoog aan de rand van de gevestigde samenleving. Gelijkgezinden ontwikkelden codes om hun verlangen te delen met anderen en zochten naar een 'veilige' plek om samen te zijn. Dat was zo in de meeste culturen én dat is nog altijd zo, ook in vele zogenaamde moderne samenlevingen. 

( K.P.Kavafis ©The New European)

Vele dichters zouden hier een plek kunnen krijgen, maar ik wil hier even de Griekse dichter Konstantinos Kavafis (1863-1933) aan het woord laten. Hij leefde bijna zijn gehele leven in de Griekse kolonie in Alexandrië en leefde als bescheiden ambtenaar op een ministerie. Hij publiceerde geen enkele bundel bij leven, maar zijn liefde voor mannen vormde in zijn gedichten de rode draad. 

Het verdriet dat hij niet openlijk kon leven als homoseksueel klinkt vaak door. Zoals in dit vers uit 1904 over een ontmoeting in de periode september-december 1903.

DECEMBER 1903

En als ik over mijn liefde niet kan spreken -

als ik niet praat over je haar, je lippen, je ogen,

geven toch jouw gezicht dat ik bewaar in mijn ziel,

de klank van je stem die ik bewaar in mijn geest,

de dagen van september die opdoemen in mijn dromen,

vorm en kleur aan mijn woorden en mijn zinnen,

op welk onderwerp ik ook inga, over welk denkbeeld ik ook spreek.

(uit : Kavafis, K.P., Gedichten in de vertaling van Hans Warren en Mario Molegraaf, uitg. Bert Bakker, Amsterdam, 1986, blz. 69)

Vaak via een omweg wordt zijn fascinatie voor (jonge) mannen onderwerp van een gedicht. 

 Zo ook in volgende vers uit dezelfde bundel (blz. 371).

DE SPIEGEL IN HET PORTAAL

In het voorname huis hing in het portaal

een zeer grote, erg oude spiegel :

minstens tachtig jaar geleden gekocht.

Een heel mooie jongen, bediende bij een kleermaker

(op zondagen amateur athleet),

stond er met een pakket. Hij overhandigde het

aan iemand uit het huis, die naar binnen ging

voor het ontvangstbewijs. De kleermakersbediende

bleef alleen, en wachtte.

Hij trad op de spiegel toe, keek naar zichzelf

en trok zijn das recht. Na vijf minuten

bracht men hem het bewijs. Hij nam het aan en vertrok.

De oude spiegel echter, die zoveel gezien had

in zijn jarenlange bestaan,

duizenden dingen en gezichten,

de oude spiegel echter was nu verheugd

en trots omdat hij enkele minuten

de ongerepte schoonheid in zich had opgenomen.

Troyes : schitterend museum voor moderne kunst -2-

 Na het vorige algemene bericht over het vernieuwde museum voor moderne kunst (MAM) in Troyes, hier enkele vrouwenportretten die mogen tonen welke kwaliteit en verscheidenheid te ontdekken is.

Een portret door de Franse schilder André Mare (1923) van  madame Fernand Loisel.

(eigen foto)

Eén jaar eerder schilderde Henri Matisse een lezende jonge vrouw : La liseuse (1922).

(eigen foto)

Onder invloed van Picasso en Braque schilderde de Franse schilder Jean Metzinger in kubistische stijl, o.a. dit werk "Femme face et profile" in 1919(?).

(eigen foto)

Uit 1911 is dan weer een portret van Claudine Voirol door Kees Van Dongen.

(eigen foto)

Troyes : schitterend museum van moderne kunst - 1 -

 In de schaduw van de kathedraal van Troyes is het in 2024 totaal vernieuwde MAM (Musée d'Art Moderne) een pareltje. In een keurig gerestaureerde vleugel van het vroegere bisschoppelijk paleis bevindt zich het museum van moderne kunst, helemaal opgebouwd met de collectie van Pierre en Denise Lévy, verwoede kunstverzamelaars dank zij hun geld verworven uit de textielindustrie. 

Deze focus op de kunstverzamelaars is al een typisch eigen accent van dit museum. Dit koppel met geld had ook een neus voor kunst en voor de evoluties binnen de kunstwereld in de 20ste eeuw. Het museale parcours leidt de bezoeker deels chronologisch via de verschillende kunststromingen uit de voorbije eeuw met een aantal thematische tussenruimtes (over de verzamelaars, Afrikaanse kunst, video met highlights). De twee kunstenaars die bij uitstek verzameld werden door het echtpaar Lévy en waarmee ze een goede persoonlijke band hadden krijgen aparte ruimtes (André Derain en Maurice Marinot). 

De selecte werken kunnen in de intieme kleine ruimtes bijzonder goed de toeschouwer aanspreken.

In de tuin staan een aantal sculpturen, maar door het grijze regenweer zal dit moeten wachten tot een volgende bezoek.

Hier een eerste kennismaking met enkele zaalzichten. In volgende berichten licht ik enkele zalen of werken eruit.

(eigen foto's - mei 2026)

Troyes... een mooie tussenstop

 Voor vele mensen uit België en Nederland is de stad Troyes (departement Aube) een tussenstop op de heen- en/of terugweg naar het zuiden. De stad heb ik bezocht begin mei onder een grijs wolkendek en met regelmatige regenbuien. En dan is het al de moeite waard, wat is het dan als de zon schijnt...

De middeleeuwse kathedraal (13e-16e eeuw) is een van de blikvangers van de stad, met zijn oude glasramen. De middeleeuwse bloeitijd (12e-13e eeuw) was er een op alle gebied: economisch (jaarmarkten), financieel, religieus (met belangrijke Joodse en christelijke geleerden), artistiek. De kathedraal is daarvan een afspiegeling.

(eigen foto's mei 2026)

In de renaissance (16e-17e eeuw) volgde een nieuwe bloeiperiode waarvan de vele herenhuizen en vakwerkhuizen in de binnenstad getuigen. In de laatste jaren werd het centrum grondig onder handen genomen, groene ruimtes gecreëerd, verkeersvrije straten aangelegd en het water (o.a. de Seine) opgewaardeerd, zodat de stad een aangename plek is om te slenteren, te kijken, te shoppen en te genieten.

(eigen foto's mei 2026)

Juni Gay Pride maand -1-

(eigen foto - pride Parijs 2015)

 In Brussel werd de Pride Parade gehouden op zaterdag 16 mei laatst. Zo kunnen lbgtq+ personen in juni ook deelnemen aan prideparades in andere landen. De Gay Pride Parade is voor het eerst georganiseerd op 28 juni 1970, een tocht in New York City van Greenwich naar Central Park als herdenking van grote rellen bij een inval in een homo-bar het jaar daarvoor op 28 juni 1969. Die dag kwamen homo's en lesbiennes voor het eerst op grote schaal in opstand tegen de pesterige invallen en politiecontroles. Niet langer vernederd in de kast wegkruipen, maar trots (pride!!)  op straat paraderen werd het antwoord. Vanuit New York zijn de Gay Pride Parades overgewaaid naar andere grote steden in de V.S., in Europa en de rest van de wereld. Meestal worden Pride Parades georganiseerd in de (ruime) omgeving van 28 juni vandaar dat juni wordt gezien als de 'pride maand'. 

Dankbaar voor de vele moedige vrouwen en mannen die aan de weg hebben getimmerd voor gelijke rechten voor alle vormen van liefde tussen mensen wil ik tijdens deze maand enkele keren daar bij stil staan, met foto's, kunstwerken en poëzie.

Nu enkele foto's zelf genomen tijdens een Pride-optocht in Parijs (juni 2015) en in Wenen (juni 2013). Deze optochten zijn altijd een mengeling van betoging (pleiten voor gelijke rechten en tegen onrecht in eigen land en in de rest van de wereld) en feestparade (fier om te kunnen/mogen/willen zijn wie we zijn in alle variaties aan gender en seksualiteitsbeleving - een regenboog aan gelijke andersheid).

(eigen foto - Parijs juni 2015)

(eigen foto - Wenen juni 2013)