Wisselseizoen Herfst

 Om het af te leren hier nog één vers over de herfst.

DE HERFST

(eigen foto
Fumay -departement Ardennes
oktober 2011)

heeft weer flink uitgepakt:

de bruinrode loper uit, eikels

voor de pijp, kastanjes voor

het vuur, paddestoelen om tot

sprookjes in te keren. De zon

weerlicht aan de grond, ritselt

tussen afgeleefd blad en overal

het wuiven en zwaaien, depressies

binnen en buiten. Alles trekt

zich terug, de takken in hun

boom, de bomen in hun wortels,

de mens in zijn dromen. Wisseling

van jas, sjaal wordt das,

rooksignalen van overlevenden.

(Victor Vroomkoning in: De geur van ieder najaar. Herfstgedichten.  Ingeleid door Hafid Bouazza.

Uitg. 521, Amsterdam, 2020, blz. 75)

Lage winterzon

 De zon gaat alsmaar lager staan.

Het kan zo heerlijk kuieren zijn in dit najaarslicht,

maar het kan zo heerlijk vervelend zijn bij het fietsen of autorijden.

De lage zon geeft, voor wie wil kijken, aan alles een vollere dimensie.

Dichter Erik Menkveld (1959-2014) vraagt om even stil te worden in die lage zon.

EVEN

(Amsterdam Museumplein
december 2013 - eigen foto)

Ga maar even zitten

denken aan zeer bepaald

maar willekeurig zand

ergens in de aarde,

een verloren compositie

van Anonymus, gevaar

dat iemand liep in 1860,

alle lucht die Coltrane

ooit heeft ingeademd -

en kijk eens wat een kleuren

in de ramen van je tijdelijke

huis bij lage zon.

(uit: Menkveld, Erik, Verzamelde gedichten, uitg. Van Oorschot, Amsterdam, 2016, blz. 9)

(John Coltrane was een jazzsaxofonist 1926-1967)

Bourse de commerce Parijs

 Enkele weken terug bezocht ik de volledig gerenoveerde Bourse de Commerce, hartje Parijs, 

waar de mecenas Pinault een deel van zijn collectie tentoonstelt. 

Een gebouw dat schittert met een mooie collectie hedendaagse kunst die er kan schitteren. 

Al dat schitteren levert ook reflecties op.

(installatie van Larry Bell)

(eigen foto's 27 augustus 2022)

De Groote Oorlog is er weer...

 Op plaatsen waar je het niet zo direct verwacht kom je hem toch wel tegen : de Groote Oorlog.

Ik bezocht enkele dagen terug, na meer dan twintig jaar, nog eens het Singermuseum in Laren (Noord-Holland). Nadat Els Blokker haar Nordic-collectie aan het museum heeft geschonken en na ingrijpende verbouwingen ontdekte ik een heel hedendaags museum met een collectie waarbij de nadruk ligt op moderne kunst uit de 20ste eeuw, vooral van Nederlandse makers. 

In dat museum hebben ze een werk van de schilder die wij kennen als zijnde van de 'Latemse school', Gustaaf De Smet (1877-1943). Tijdens de eerste Wereldoorlog was hij gevlucht naar Nederland en verbleef er in Laren. Daar schilderde hij wat hij er zag, o.a. de 'Brink', het dorpsplein van Laren. Een mooi schilderij van een vluchteling.

Oorlog in de gedaante van vluchtelingen en hun kunst. In 2022 lijkt er niet zo veel veranderd ten opzichte van 1916. 

(foto: Marc Deconinck
Gustaaf De Smet : Brink in Laren 1916)

Treinen

Het maatschappelijke leven is veel veranderd door de komst van de spoorwegen. 

Afstanden werden kleiner. 

De beleving van 'tijd' werd anders want tijdzones werden op elkaar afgestemd. 

Ook het landschap veranderde zowel in de steden als daarbuiten. 

Het natuurgebonden levensritme van het landelijke leven moest zich aanpassen aan de industrie. 

Treinen werden ingezet voor een meer efficiënte economische organisatie in vredestijd én in oorlogstijd. 

Al deze elementen vind je terug in een vers 

van de Oostenrijks-Roemeense-joods-Amerikaanse dichteres Rose Ausländer (1901-1988).

TREINREIS

Zwart penseel

haalt een streep

door het landschap

De ruimte kent geen rust

rolt

door de rollende tijd

Waar zijn we

geen ogenblik hier

Drijvende wolken

over heuvel en huis

venster en vloed

Stoppen we?

Te laat

de aansluiting gemist

voor de volgende halte

Geen stilstand brengt rust

We blijven verlangen

en halen

met het zwarte penseel

een streep door de wereld

(uit: De zevensprong. 7 Duitstalige dichters van de 20ste eeuw, Uitg. P, Leuven, 2009, p. 24) 

(vertaling: Piet Thomas en Edmond Ottevaere)

De zwarte penseelstreep verwijst natuurlijk naar de 'ijzeren weg'  maar deed mij ook denken aan enkele schilderijen waarin treinen prominent aanwezig zijn. En bij het lezen van dit vers vraag ik mij ook af of Ausländer ook dacht aan de treinen die joden deporteerden. Zij dook tijdens de tweede Wereldoorlog met haar moeder onder en ontsnapte zo aan de deportaties en vervolgingen. 

(Kandinsky : Eisenbahn bei Murnau 1909
©Lehnbachhaus)

Roestige herfst

(eigen foto - 27 oktober 2016)

 Nog een herfstgedicht dat nu uitdrukkelijk 

het landelijke leven oproept, 

naast een foto van bomen in het Fort Greene Park 

in Brooklyn, New York City. 

Stad of boerenbuiten  : herfst kleurt altijd roestig.

de bomen staan te roesten

in de herfstwind

de boeren verbranden

de resten van de zomer

(Bert Schierbeek uit :

 De geur van ieder najaar. Herfstgedichten. 

Ingeleid door Hafid Bouazza, 

Uitgeverij 521, Amsterdam, 2020, blz. 32)

Volledig herfst

 We blijven geboeid door dat wonderlijke seizoen dat de herfst is.

 Dichters helpen ons om die fascinatie altijd weer nieuw te houden.

Zo ook de Nederlandse dichteres M.Vasalis (1909-1998) 

dank zij bijvoorbeeld onderstaande gedicht.

HERFST

Uit het bewegenloze, stomme, zware,       

(M. Vasalis
©Neerlandistiek.nl)

omhoog gedoken. En daar stromen blaren

zo bijna woordelijk, onverantwoordelijk.

Er loopt een kind met lange ruige haren

waar de herfstzon hees op wordt en dol.

Het water van de vaart stroomt uit de horizon

en woelt en wemelt om zichzelf en draait

zoals een lange man, die zich geen raad

weet van geluk. En o dit koninkrijk

verrijst daar loodrecht naast de dood,

als een groot eiland en beweegt en klinkt

en ik betreed het met mijn voeten, die weer voelen

en met de kou en angst nog op mijn schouderbladen.

Ik roep het met de wortels van mijn stem nog in het ijs.

Zo, aan de rand van het nog niet en niet meer zijn

en van het tomeloze leven,

voel ik voor 't eerst in zijn volledigheid

en aan den lijve het vol-ledig zijn:

een orde, waarin ruimte voor de chaos is,

en voel de vrijheid van een grote liefde,

die plaats voor wanhoop laat en twijfel en gemis.

(uit: Vasalis, M. , Verzamelde gedichten, uitg. Van Oorschot, Amsterdam, 2019, blz. 118)