dinsdag 30 december 2025

de bekoring van Raveel

In de Vlaamse kunstenwereld heeft de eigenzinnige Roger Raveel (1921-2013) een apart oeuvre geschapen met tekeningen, grafiek, schilderijen, installaties en performances. Ook al bleef hij meestal heel dicht bij huis (de Oost-Vlaamse Leiestreek rond Machelen), toch was hij heel vertrouwd met wat er internationaal gebeurde. Altijd weer ben ik bekoord door de schijnbare eenvoud van zijn werk.
Daarin ben ik niet alleen, de streekgenoot en woordkunstenaar Paul Demets (1966) heeft in het werk van Raveel al veel inspiratie gevonden voor zijn gedichten. De bundel Het web van omtrek uit 2021 bevat enkel poëzie die ontstaan is uit een vonk die oversloeg van een werk van Raveel. Zo ook ontstond onderstaand vers bij een tekening van Raveel 'Zonder titel' uit 1951. 
(Roger Raveel : Zonder titel 1951 )


In dit gedicht worden vele facetten van het werk van Raveel opgeroepen : thema's als betonmuren en witte palen; zijn kleurenpalet met rood,wit,groen,geel en blauw; zijn performances met zijn stootkar. De openingszin vind ik waard een levensmotto te zijn, zeker in onze consumptiesamenleving.

Alles is het waard om gezien
te worden: de theekan in chroom,
de betonmuur en de witte palen,
de kar waarmee je de dingen voor je uit

duwt. Alles kijkt ons aan, onbeschroomd,
en maakt zijn rauwe kleurenklank
van rood, wit, groen, geel en blauw.
Onze aanwezigheid daartussen : een oponthoud.

Alles heeft zijn plaats in de ruimte.
De dingen zijn met hun geest beladen
die rust. Maar ook zijn hier aanwezig
het toeval, het stamelen, de menselijke fout.
(uit Demets, Paul, Het web van omtrek, uitg. Poëziecentrum, Gent, 2021, blz. 52)

zondag 28 december 2025

de bekoring van Venetië

(eigen foto juni 2019)
 Wie er eenmaal is geweest, vergeet het nooit meer.
Venetië ... de stad overgeleverd aan de zee,
de stad overgeleverd aan een zee van toeristen,
de stad overgeleverd aan de kuren van de rijken,
de stad overgeleverd aan schilders en dichters...


FONDAMENTE NUOVE, VENETIE

Schoonheid, zei Stendhal, is nooit iets anders
dan belofte van geluk. Het groeiend verre
waarin behouden en bewaard had willen zijn.

Voortschrijdende onthechting van pleisterwerk
in de schone dode stad; der wereld stofkens
hier op te likken, zilte kalk, belofterest

in vensternis. Aan de Inham van Erbarmen
waar water bijna onweerstaanbaar aanzegt
dat alles water is, wellust en verdrinking.

Een schim te omarmen bij nacht, dromend al
een schim te zijn, die niet nog sterven moet.
En zie - ik boog allengs gevleugeld,
mij liefdevol over de zonsopgang in de diepte.
(Brassinga, Anneke in : Suburbia. De mooiste gedichten over de stad uit Nederland & Vlaanderen. Verzameld door Johan Van Cauwenberghe, uitg. P, Leuven, 2003, blz. 208)

vrijdag 26 december 2025

Tweeduizend kaarsjes voor de lezenaar

(eigen foto)
 Vandaag lees je hier de 2000ste post van 'op mijn lezenaar'.
Taal (vooral dan poëzie) en beeld (tentoonstellingen, schilderijen, foto's) vormen de vaste componenten. 
Dank je wel, jij trouwe bezoeker van deze blog.
Dank je wel, jij die van tijd tot tijd even meeleest.
Dank je wel, jij die toevallig eens passeert.
Vandaag dus vier ik dit moment met beeld en taal, hoe anders??



Een foto van tijdens een wandeling in de buurt van Zwevegem-Knokke toont een paar schoenen op de leuning van een voetgangersbrug over het kanaal Kortrijk-Bossuit. 
De foto is genomen op 27 februari 2021, putje winter dus, en weet je nog, in coronatijd. 
Wat doen zo'n paar schoenen midden de dag verlaten op zo'n plaats? Er schuilt iets poëtisch in dat beeld. 
Er schuilen vele verhalen in zo'n beeld. 
Ieder kan er zijn eigen verhaal bij verzinnen.
Deze schoenen veranderen in dromen.
Deze schoenen veranderen in reizen.
Deze schoenen veranderen in visioenen.
Deze schoenen veranderen in een afwezigheid
die om aandacht vraagt.
Deze schoenen vragen een passend woord,
een vers om mee te stappen naar nieuwe verwondering.

Zoals dit vers van Roberto Juarroz (1925-1995)
uit zijn Elfde verticale poëzie. Undécima poesia vertical
(uitg. P, Leuven, 2001, blz. 88 - vertaling : Guy Posson)

Woorden zijn geen talismans.
Maar gelijk welk ding kan
veranderen in poëzie
als het passende woord het aanstipt.

Dat heeft niets vandoen met magie of alchemie.
Het gaat erom de dingen anders te denken,
ze anders te bevoelen,
woorden die ze verslijten links te laten liggen
en af te gaan op woorden die ze zingen,
woorden die ze optillen in de wind
als spijkers vlammend van verwondering.

Staken veranderd in sterren,
schoenen om kruisigingen te schoeien,
blinde ogen open op de rug van de dag,
visioenen opgespaard voor een nieuw ontwaken,
tederheid opgeschort om liefde te vrijwaren.

Het gaat er enkel om een andere stem te scheppen:
de afwezige stem naar binnen in de dingen.

(Roberto Juarroz ©Fondacion Urbe)


woensdag 24 december 2025

Zalig Kerstfeest gewenst

 Graag aan allen die deze blog lezen : 
een warm Kerstfeest gewenst,
met een woord en een streepje Bach.

KERSTORATORIUM

Trompetten en pauken
koningsinstrumenten
ze worden bespeeld in paleizen

Fluiten en hoornen
herdersinstrumenten
ze worden bespeeld in dorpen

Maar JSB zag dat net even anders
aan hoven weerklinken de zachte
klankkleuren van de herder

In de stal
jubelen koningsklanken
in het vreemdelingentehuis
slaan de pauken
een ander geluk
(Sölle, Dorothee in : Was alles maar Bach. Zesenveertig gedichten over Johann Sebastiaan, bijeengebracht door René Smeets, uitg. P, Leuven, 2020, blz.30)

En zo klinkt het openingsstuk "Jauchzet Frohlocket" van het kerstoratorium (BWV 248) door het Thomanerchor Leipzig met het Gewandthausorkest onder leiding van Georg Christoph Biller...



zondag 21 december 2025

Nog even kijken naar het lied van de aarde

 Nog heel eventjes, tot 20 januari a.s., kan je in Mons een tentoonstelling bezoeken waarin werken van David Hockney (1937) centraal staan, veelal werken gemaakt in deze eeuw dus door een al wat oudere artiest. Deze altijd nog zoekende kunstenaar blijft de nieuwe mogelijkheden van techniek (ipad en video) verkennen en confronteren met de 'oude' meesters van de schilderkunst. Dat alleen al verdient respect. 
De affiche van de tentoonstelling vertelt heel goed wat je mag verwachten in het BAM in Mons : Hockney, Van Gogh, Munch en Mahler, met nog anderen...


Gustav Mahler met zijn zogenaamde 9e symfonie, 'Das Lied von der Erde', vormt de rode draad doorheen de expo, waarin de aarde centraal staat, dus vooral landschappen. Elke zaal toont werken die geassocieerd worden met een fragment uit Mahler, dat ook op de achtergrond weerklinkt.  Deze originele invalshoek zorgt voor een mooi parcours met ook minder bekende kunstenaars uit de Baltische en Scandinavische staten (vb. Johan Valters, Johannes Martin Grimelund of Konrad Magi,...), die toch nauw aansluiten bij de centrale schilders van deze expo.
Van de Ipad-schilderijen zijn grote prints gemaakt op papier. Deze uitvergrotingen tonen hoe Hockney nog altijd trefzeker tekent en schildert, met veel gevoel voor kleur en compositie.
(David Hockney : The Arrival of Spring
in Woldgate 14 mei 2011 -Ipad - eigen foto)


In een aparte zaal zijn vier videomuren opgesteld met eenzelfde bosweg in de vier seizoenen. Hier speelt Hockney met standpunten en met de mogelijkheden van video. Deze video's trekken de bezoeker mee op die bosweg en roepen op om met aandacht en openheid de natuur toe te laten, en zo het lied van de aarde ziende te horen.

(Hockney : videomuur lente - eigen foto)


Een tentoonstelling om op adem te komen 
en onze zintuigen aan te scherpen.
Een tentoonstelling om ons te verwonderen 
over de menselijke creativiteit. 
Een tentoonstelling om de rijkdom van de natuur 
en van onze moeder aarde te bewonderen.

vrijdag 19 december 2025

de bekoring van reflecties

 Wie deze blog geregeld bekijkt, zal al eens foto's gezien hebben met reflecties (in etalages, in autoruiten, in spiegels, ...).
Deze reflecties kunnen mij altijd weer bekoren en bieden op de meest onverwachte plaatsen of de meest onverwachte tijdstippen de meest verrassende nieuwe uitzichten.
Het is soms alsof je door iets heen kijkt.
(uitkijkend naar een balkon en de straat
en tegelijk weer helemaal binnen kijken
Rotterdam - 25 november 2025)



Dichter Jan-Willem Dijk formuleerde het zo in Het Liegend Konijn (2019, 1, blz. 70) :

DE VORM VAN HET GAT

1

je om de dag heen bewegen
zoals bij het spiraalspel, de overkant halen
zonder iemand aan te raken

in geparkeerde auto's en etalageruiten
zie je dat alles dwars door je heen gaat, dat je een gat bent

dat geen kant op kan
omdat je randen hebt die alles omsluiten

woensdag 17 december 2025

de bekoring van Brussel

 Brussel bezoeken vind ik altijd weer boeiend. 
De zoveel verschillende gezichten van de stad,
de zovele culturen en architecturen naast elkaar,
de zoveel variërende kleuren van mensen,
de zo verschillende wijken en de hoogtes en laagtes...
Na het bezoek aan de Villa Empain, 
midden vorige novembermaand,
nog even ronddwalen in het centrum van Brussel.
Vlakbij de minimenkerk in de Minimenstraat
aan de voet van het megalomane gerechtsgebouw
kijk je omhoog naar het 'paleis' van justitie.

(eigen foto)



maandag 15 december 2025

als ik een bloem was

 In de bijzonder mooi uitgegeven bloemlezing
samengesteld door Bart Moeyaert
en van vele mooie naaktfoto's voorzien door Elisabeth Broekaert,
"Vlees is het mooiste"  uitgegeven in 2007 bij Davidsfonds (Leuven), 
vond ik dit vers van Toon Tellegen over bloeien en verwelken,
in dit jaargetijde te lezen met een scheut nostalgie...

EEN BLOEM
(eigen foto)


Als ik een bloem was,
zou ik dan nu bloeien?

Of zou ik een bijzondere bloem zijn,
een onvoorstelbare bloem,
een bloem die niet kan kiezen tussen bloeien
                   en niet bloeien,

en die over de rand van een vaas voorover
leunt
om te zien of zijn afgrond een bodem heeft?

Of zou ik alleen maar kunnen bloeien,
moeten bloeien,
rood en gedachteloos,
op een ongerepte schoorsteenmantel, ergens
tussen schaamte en geluk?

En als ik een bloem was,
zou ik dan weten wanneer ik moest verwelken?
Nu nog niet?

(uit : Vlees is het mooiste, uitg. Davidsfonds, Leuven, 2007, blz. 197)

zaterdag 13 december 2025

de bekoring van de Villa Empain

 Reeds meerdere keren heb ik hier bericht 
over tentoonstellingen die ingericht worden 
door de Boghossianstichting in de Brusselse Villa Empain 
(zie nog berichten van 23 en 25 november laatst).
Naast de meestal boeiende tentoonstellingen 
met vaak bij ons minder gekende artiesten 
uit het Midden Oosten 
blijft het gebouw zelf altijd weer bekoren.
Bij het laatste bezoek begin november 
bleef ik geboeid door het spel van licht en schaduw 
en reflecties terwijl ik even neerzat in de grote inkomhal. 
Beide foto's zijn identiek én toch : 
de kleurfoto vertelt vooral een verhaal van blauw en rood, 
terwijl de zwart-wit foto ons laat verloren lopen 
in een geometrische ruimte en ritme.


(eigen foto's 12 november 2025)


donderdag 11 december 2025

Bladerloze herfst

(eigen foto oktober 2024)
 In deze nadagen van de herfst,
met de winter vlak voor de deur, 
zien we de laatste moedige bladeren 
zich nog even vasthaken aan de boom... 
maar niet voor lang meer.
In dit seizoen van loslaten en ouder worden, 
van stilte en donkere dagen,
is er plaats voor verandering en voor wind.
Zo lezen we bij Roberto Juarroz in zijn Verticale poëzie VIII  in een vertaling van Mariolein Sabarte Belacortu.

Een blad valt om zijn gezicht te verbergen,
zijn schaamte over het geweld van de herfst.
De boom begrijpt het blad,
de aarde begrijpt het,
maar iets dat lijkt op licht
merkt de ouderdom van zijn randen
van gebroken stilte niet op.

Het blad is veranderd in papier.
Dan begroet een papieren wind het:
waardoor het nog eens omdraait in de lucht.
(uit : Juarroz, Roberto, Verticale poëzie, uitg. Wagner&Van Santen, 2002, blz. 123)

dinsdag 9 december 2025

De zee herontdekken in Gent - 3 -

 In dit afsluitend bericht over de expositie van foto's van Stephan Vanfleteren in dialoog met marine-schilderijen wil ik stilstaan bij enkele begeleidende teksten. De informatiepanelen over de tentoonstelling Transcripts of a sea (nog tot 4 januari) worden aangevuld met quotes van bekende personen over de zee. De veelvormigheid van de zee, haar vele gedaanten en kleuren, de grote verscheidenheid aan emotionele impact op mensen komen in deze citaten enigszins tot hun recht.
"De zee is geen landschap,
  het is de ervaring van de eeuwigheid." (Thomas Mann 1875-1955)

"Hoe ongepast is het om deze planeet
  Aarde te noemen, terwijl het overduidelijk
  Oceaan is." (Arthur C. Clarke  1917-2008)

De Spaanse dichteres Concha Méndez (1898-1986) hoorde bij de zogenaamde generatie van '27 samen met de bij ons meer bekende Federico Garcia Lorca. Zij vluchtte met haar man en kinderen voor de Spaanse burgeroorlog naar Londen en dan Parijs. In 1939 gingen ze naar Cuba om zich vanaf 1944 definitief in Mexico te vestigen. 
Hier een van haar vele gedichten over de zee, geschreven in Havana...

VROEGER GING IK NAAR ZEE...

(Stephan Vanfleteren : Transcripts of the Sea - eigen foto)
Vroeger ging ik naar zee
en mijn hart begon
te zingen in mijn borst.

En toen ik de zee niet zag
had ik genoeg aan de aarde
om mijn blijdschap te uiten.
En soms was het de hemel,

of een lied, of twee ogen
die me van de grond optilden.

Als ik nu naar de zee kijk,
hoor ik mijn hart
en ik begin te huilen.
(uit : Concha Méndez in : Poëziekrant 2025, nr.5)

In dit vers klinkt door hoe de zee voor ontheemden tegelijk een  toevluchtsoord is én een plek van pijn en confrontatie met een ontvluchtte, verloren of gedroomde thuis.

De Libanese dichter Kahlil Gibran (1886-1931) wordt in de expo geciteerd met deze quote :
"Er wordt gezegd dat een rivier beeft
  van angst voor zij in zee vloeit.
  Niet omdat ze verdwijnt in de oceaan,
  wel omdat ze de oceaan wordt."

En een laatste korte zin waarbij géén auteur stond vermeld, 
waardoor ik vermoed dat het een gezegde is van Vanfleteren zelf...?

"Aan zee zijn we allemaal weeskinderen."



zondag 7 december 2025

De zee herontdekken in Gent - 2 -

 In een vorig bericht introduceerde ik al de tentoonstelling Transcripts of a sea  in het MSK Gent (nog tot 4 januari 2026), met en rond werk van Stephan Vanfleteren.
De indrukwekkende zeefoto's van Vanfleteren worden getoond naast zogenaamde 'marines' (zeeschilderijen) uit verschillende tijdperken tot op vandaag. Ondanks de soms acrobatische posities bij het fotograferen blijven de foto's van Vanfleteren ook 'maar' foto's: captaties van een moment via een apparaat. Dat was mijn eerste bedenking bij het zien van de schilderijen die naast de foto's worden tentoongesteld. De schilderijen hebben een andere soort bezieling, het zijn transcripties van de zee die een menselijke stempel dragen en tonen. Waar het genre van de marine voor veel museumbezoekers niet zo een boeiend gegeven is, word je hier geconfronteerd met een eigen waarde/waarheid van marines. Met meer dan gewone aandacht vergelijk je beide uitvoeringswijzen : fotografie naast schilderkunst en tekenkunst. 

(Vanfleteren en Hendrik Chabot - eigen foto's)


De niet fotografische marines laten de eigenzinnigheid van de zee ontdekken op een andere, soms intensere manier dan de foto's.  De kijkervaring is anders. Ik denk dan : de foto's zijn alsof je de zee ziet vanuit een appartement op de zeedijk, dicht én tegelijk ook op afstand, terwijl de schilderijen bij mij een strandwandeling langs de kustlijn oproepen. 
Maar dit doet niets af van de meesterlijke foto's van Vanfleteren.
(Vanfleteren en Constand Permeke - eigen foto's)


vrijdag 5 december 2025

De zee herontdekken in Gent -1-

 Enkele eerdere posten op deze blog hebben we het basiselement vuur nader ontdekt via een expo in de villa Empain. Nu wordt het tijd voor het tegengestelde element, het water. Nog tot 4 januari 2026 kan je de zee herontdekken in het Gentse Museum voor Schone Kunsten dank zij het bijzondere fotoproject van Stephan Vanfleteren (1969) Transcripts of a sea. 
De voorbije vijf jaren werd de artiest naar én in de zee gedreven om als fotograaf te proberen het altijd andere leven van de Noordzee te bevatten. Het zijn transcripties van een zee, niet dé zee. Dezelfde werkwijze aan de Middellandse Zee of op een eiland in de Stille Oceaan zou een heel ander beeld opleveren. 
In deze tentoonstelling zijn de meeste foto's groot tot zéér groot te zien en we ontdekken al dwalend door de museumzalen de altijd weer veranderende zee. 

(Stephan Vanfleteren : Transcripts of a sea - eigen foto)


In een video op het einde zien we hoe Vanfleteren te werk is gegaan. Best indrukwekkend. Zijn ontzag voor de zee én zijn drang om die zee te ontmoeten spatten van alle foto's.
In dialoog/confrontatie met deze fotografische marines worden ook schilderijen en tekeningen getoond van kunstenaars. Dat wekt een mooie spanning op bij de toeschouwer. Zeer de moeite om te passeren in het MSK. 
(zaalzicht van expo Transcripts of a sea in MSK Gent - eigen foto)


woensdag 3 december 2025

David Claerbout

 Begin november, in de laatste dagen dat de expo nog te zien was, bezocht ik in het kasteel van Gaasbeek "At the window" met ouder en recent videowerk van kunstenaar David Claerbout (1969). Het kasteel zelf is al de moeite, de vaste collectie die er is gehuisvest evenzeer alsook het mooie park waarin het ligt. En dan nog eens de meestal trage en verstilde video's van Claerbout.
Een ouder werk van de artiest, die ik al eerder gezien had in o.a. le Grand Hornu, blijft ontroeren : A long goodbye (2006).
(David Claerbout : A long goodbye - videostill - keuken van het kasteel - eigen foto)


Helemaal op zolder was dan zijn allernieuwste videowerk te zien (2025) The woodcarver and the forest. Een traag werk waarin een houtbewerker altijd maar weer nieuwe lepels snijdt. De bezoeker bevindt zich nu binnen in het atelier, waar het stil is, maar het bos prominent aanwezig dank zij een groot venster, en dan weer buiten in het bos met zingende vogels waar je via het groot venster binnenkijkt bij de ambachtsman. Een diepe ervaring die allerlei vragen losweekt over onze relatie met de natuur.
(David Claerbout : The woodcarver and the forest - eigen foto)


David Claerbout blijft zoekende en als toeschouwer word je meegezogen in zijn (meestal) stille video's die ons binnenvoeren in een bevreemdende wereld die blijft nazinderen, dagen na je bezoek aan een expo. Prachtig om uit te kijken naar een volgende tentoonstelling...

maandag 1 december 2025

Vuur en vluchteling

 In vorige berichten kon je hier kennismaken met enerzijds een tentoonstelling over Belgische vluchtelingen (InFlandersFields museum Ieper) en anderzijds een expo over vuur (Boghossianstichting Brussel). Hier breng ik deze thema's samen dank zij een gedicht van Annemarie Estor (1973) in de recente (en laatste) uitgave van Het Liegend Konijn en een kunstwerk dat ik enige jaren terug (september 2021)  heb gezien in Parijs, Institut du Monde Arabe.
Het beeldende kunstwerk is een schilderij van de Libanese artiest Hanibal Srouji (1957). Hij vluchtte bij het uitbreken van de Libanese burgeroorlog in 1975 naar Canada. In 2010 keerde hij terug naar Beiroet waar hij les geeft. Het werk hier heeft als titel "Terre Mer XIII" en is gemaakt in de jaren 2013-14. Zijn werken worden benoemd als een soort autobiografie van de ontworteling. De zoektocht naar een land om veilig te wonen toont hij in deze marine. Doordat hij in zijn doek gaten brandt ervaar je als kijker onmiddellijk dat het hier niet gaat om een liefelijk of 'neutraal' zeezicht. De artiest zelf noemt dit werken met vuur 'een zuiverend ritueel'. Deze brandgaten tonen ook hoe de kunstenaar beseft dat in zijn land de vrede een broos, fragiel, kwetsbaar gegeven is die zomaar aan flarden kan worden geschoten.

(Hanibal Srouji : Terre Mer XIII - eigen foto)


De dichter Annemarie Estor publiceerde een wat langer gedicht met als titel "De vuurmaker" in Het liegend konijn (2025, nr. 2, blz. 80-81). Hieruit een fragment uit dit vers. In dit vers heeft het element vuur een positief, zuiverend karakter. 

DE VUURMAKER

(...)
Prop je rugzak vol angst en keten hem dicht.
Ren, ren, met je rugzak, door het vuur, door het grote vuur!
De vuurmaker is je beste vriend,
en misschien ben je al oud
en heb je hem nog steeds niet ontmoet, maar hij bestaat, hij bestaat,
er is nog tijd om hem te leren kennen, je hebt nog jaren.
(...)

Hoe beeld en woord, bij mij toch, de twee tentoonstellingen die nog altijd lopen versterken en verbinden.